Blogs

stichting (7)

Hoewel de werkelijkheid volgens mij grijs is wordt er op het gebied van digitale ontwikkelingen vooral zwart of wit gedacht. Aan de witte, optimistische, kant vind je bijvoorbeeld auteurs als Kevin Kelly (What Technology Wants), Nick Bilton (I Live in The Future) en Jeff Jarvis (Public Parts). Schrijvers als Sherry Turkle (Alone Together), Nicholas Carr (The Shallows), Jaron Lanier (Your Are Not a Gadget) en Andrew Keen (The Cult of The Amateur) benadrukken vooral de negatieve gevolgen van internet, social media etc. Al deze schrijvers hebben op hun manier natuurlijk een beetje gelijk.
 
Speelt het internet juist dictators in de kaart?
Afgelopen 26 september kwam bij VPRO's tegenlicht de Wit-Russische schrijver Evgeny Morozov, auteur van 'The Net Delusion', aan het woord. Mozorov, eentje van het pessimistische soort en zeer teleurgesteld in de opbrengsten van het internet, wijst er in zijn boek onder andere op dat het internet doorgaans helemaal niet bijdraagt aan democratisering van de wereldbevolking maar juist dictators in de hand speelt. Mozorow werd in de uitzending geconfronteerd met een aantal beelden uit heden en verleden waar hij direct commentaar bij leverde. In één van de passages kwam filosoof Peter Sloterdijk aan het woord die iets vertelde over de veranderingen rondom het begrip revolutie.  

Zijn bibliotheken bolwerken van conservatisme?
Sloterdijk stelt dat in West Europa in de afgelopen paar eeuwen de veranderingsgezinde bevolking revolutie predikte t.o.v. een conservatieve regering terwijl in de huidige tijd het vooral een groepje dominante grote bedrijven is die permanente revolutie predikt t.o.v. een onverschillige conservatieve bevolking. Ik vond het wel een mooi beeld wat Sloterdijk schetste, een beeld dat je ook best op bibliotheken kunt projecteren. Immers, zijn bibliotheken in hun functioneren met gebouw en medewerkers niet een afspiegeling van de samenleving waarin ze opereren? En kun je in die zin niet rustig stellen dat Bibliotheken eigenlijk allesbehalve bolwerken van innovatie zijn en juist garant staan voor bestendig conservatisme? Het fragment met Sloterdijk leerde mij in ieder geval meer over de gereserveerde houding van de bibliotheken t.o.v. de digitale vernieuwing die Bibliotheek.nl aan het realiseren is.

VOB Commissie Digitale Bibliotheek
Dat digitalisering zeer verschillende beelden oproept werd voor mij nog eens bevestigd toen ik een paar weken geleden aanwezig was bij de Commissie Digitale Bibliotheek van de VOB, één van de vier commissies die het VOB-bestuur voorziet van beleidsadviezen. De commissie Digitale Bibliotheek houdt zich momenteel bezig met het ontwikkelen van een branchevisie op de Digitale Bibliotheek en tijdens de vergadering werd een concept visiestuk besproken. Dat visiestuk vind ik heel boeiend omdat de digitale bibliotheek door de Commissie Digitale Bibliotheek in een veel breder maatschappelijk kader wordt geplaatst. De Commissie is tamelijk optimistisch over de digitale bibliotheek en rept van de vele kansen die bibliotheken krijgen om dankzij digitale toepassingen hun burgers via cocreatie te betrekken bij het bibliotheekproces en ze op een hoger level qua burgerschap te brengen. Opvallend vind ik het dat in het stuk bibliotheken en bibliotheekmedewerkers worden opgeroepen om mee te gaan in de vernieuwingsdrang van de burger. Maar hoe groot is die vernieuwingsdrang van de burger dan eigenlijk vraag ik me dan met Peter Sloterdijk af?

Library School
De VOB-commissie zoekt in haar visie aansluiting bij het gedachtengoed van de donderdag j.l. geopende Library School van Rob Bruijnzeels. Heel interessant omdat het VOB-bestuur zich net als het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken juist in beleefde bewoordingen had gedistantieerd van de Library School. Zelf draag ik overigens de Library School een warm hart toe, laat daar geen misverstand over zijn. Volgens de website is de Libraryschool "een inspirerende en professionele leer- en werkgemeenschap waar werken, leren en innoveren aan elkaar gekoppeld zijn".  Library School doet erg denken aan de Library 2.0 beweging in de VS en is in die zin dus eigenlijk meer een beweging dan een school. Een beweging die nadrukkelijk aansluiting zoekt bij de traditionele kernwaarden van de bibliotheek en die de individuele persoonlijke ontwikkeling van mensen centraal stelt. Verder laat Libraryschool zich zeer breed inspireren en schuwt daarbij ook bijvoorbeeld meer spirituele inspiratiebronnen zoals het gedachtengoed van Benedictus van Nursia niet. En over de visie van de Library School op de digitale bibliotheek: die is in ieder geval alles behalve technology driven.

Wie heeft de regie?
Tijdens het bijeenkomst bij de Commissie kwam ter sprake wie nou eigenlijk de regie heeft over de Digitale Bibliotheek. Heeft ons Sectorinstituut die regie? Of moet dat juist Bibliotheek.nl zijn? Of is het de Commissie Digitale Bibliotheek die de regie zou moeten nemen? En hoe zit het met de 'Inkoopcommissie voor digitale content' en de 'Stuurgroep eBooks'? Wie stelt de kaders? En houdt men zich aan de gestelde kaders? Voor wie daar meer over wil weten verwijs ik naar de nieuwsbrieven van Wim Keizer. Het is Wim's raison d'être om over dit soort onderwerpen na te denken.

De aantallen blijven tellen
Een ander interessant gespreksonderwerp ging erover of de digitale bibliotheek een opzichzelfstaand fenomeen is of vooral bedoeld om de fysieke bibliotheek te ondersteunen. Daar werd in de commissie verschillend over gedacht. Zelf denk ik dat hoogwaardige digitale ondersteuning van de fysieke bibliotheken in ieder geval belangrijk is. Zeker in het huidige gedecentraliseerde bestel. Lokaal wordt de bibliotheek nu nog vooral afgerekend op het gebruik van de fysieke vestiging uitgedrukt in kale gebruikscijfers en niet op de kwaliteit van de backoffice of van de sophisticated digitale dienstverlening. Dus hoge aantallen bezoekers, leden en uitleningen zijn van levensbelang voor de bibliotheek. Die bereik je alleen met goede service en gemaksdiensten. De Digitale Bibliotheek en daarvan afgeleide digitale diensten kunnen daar in ieder geval een belangrijke bijdrage aan leveren.

Lees nog eens een boek
Terug naar Evgeny Mozorov en Peter Sloterdijk en de alledaagse grijze realiteit. Wellicht is het zo dat het internet minder heeft bijgedragen aan de democratisering van de burger dan iedereen zou verwachten. Dat maakt de fysieke bibliotheek als bolwerk van democratie des te belangrijker. Maar lang niet iedereen denkt zo als Mozorov. Veel wethouders geloven heilig in de positieve effecten van de voortschrijdende digitalisering en zien daarin helaas een kans om de lokale bibliotheek een kopje kleiner te maken en zo een leuk bedrag op de begroting te besparen. Zo heeft ieder voordeel z'n nadeel. Volgens Sloterdijk hoeven we van de burger echter geen revolutie te verwachten. Dus in de lokale werkelijkheid van stad en dorp zal het met die digitale ontwikkeldrang van de burger waarschijnlijk zo hard niet gaan. Kortom het is goed om alert te blijven en de kop erbij te houden, maar blijf vooral ook rustig en lees nog eens een boek. Ik stel voor om er eentje uit het in dit artikel verwerkte leeslijstje te kiezen. Het grootste deel van de titels zal vanwege de actualiteit echter helaas niet leverbaar zijn via de lokale bibliotheek:)
Read more…

BNL-blog: Opstarten na de zomervakantie


Vóór mijn vakantie ging veel van de berichtgeving op internet over Google’s nieuwe en slimme sociale netwerk ‘Google Plus’ dat volgens mij ook voor onze bibliotheken veel mogelijkheden biedt. Na m’n vakantie staat Google nog onverminderd in de belangstelling dankzij gekissebis met o.a. Apple en Microsoft over patenten en de inlijving van mobieltjesfabriek Motorola. Gelukkig haalde ook de bibliotheek het landelijke nieuws dankzij de opening van de Stationsbibliotheek in Haarlem. Een mooie innovatie die wat mij betreft eigenlijk 10 jaar geleden al had moeten worden geïntroduceerd maar beter laat dan nooit. Mijn vakantie in de Franse Pyreneeën was heel plezierig. Zelden zo’n mooie omgeving gezien, overal fraaie vogels, vlinders en andere kriebelende fauna, bloemen, groene bergen, weidse uitzichten. Terug in Nederland doen al die ingekeerde haastige in grijstinten geklede mensen ‘s-morgens op de Haagse Turfmarkt me weer naar de volgende zomervakantie verlangen. Gelukkig past een mens zich wonderbaarlijk snel aan. Bij Bibliotheek.nl is de vakantieperiode nog niet helemaal afgelopen dus je zou verwachten dat veel werkzaamheden stil zijn komen te liggen. Echter, niets is minder waar. 
 
Corporate website is naslagwerk 
Sinds 10 augustus bijvoorbeeld is de nieuwe corporate website van Stichting Bibliotheek.nl in de lucht. Deze website draait net als de eerder gelanceerde Digitale Etalages en de Eregalerij eBooks op de WLWI (white label website infrastructuur), geen gewone websites dus maar Websites as a Service oftewel WaaS-sites, die hopelijk straks door alle bibliotheken zullen worden gebruikt. De nieuwe digitale thuisbasis van Bibliotheek.nl is een overzichtelijk naslagwerk geworden. Complimenten voor de trekker van deze site, BNL’s Martine Koenders! Alle informatie over producten, diensten, contactinformatie etc. vind je overzichtelijk ondergebracht achter een navigatiestructuur die ook uitgangspunt is voor de later op te leveren websites voor bibliotheken. Stichting.bibliotheek.nl is nadrukkelijk een bétaversie, er zullen de komende tijd nog de nodige verbeteringen worden aangebracht.
 
Widgetstore
Verder is ook de widgetstore voor bibliotheken live gegaan. Dat is de etalage waar webmasters straks uit een groeiende verzameling widgets kunnen kiezen om de website-as-a-service verder functioneel aan te kleden. Deze widgetstore is te vergelijken met de gadget-afdeling van Google maar dan alleen voor bibliotheken en niet voor eindgebruikers. Kortom, de widgetstore is een echte B2B oftewel ‘business-to-business’ service voor bibliotheken.
Voor wie meer wil weten over widgets verwijs ik maar naar een ouder stuk van mij op m’n persoonlijke weblog. Widgets gaan een cruciale rol vervullen binnen de White Label Website Infrastructuur. De nieuwe websites zouden zonder widgets maar een kale bedoening zijn. Eigenlijk is alle functionaliteit die je op een moderne site kunt verwachten in de nieuwe situatie ondergebracht in widgets die in later instantie ook uitplaatsbaar zullen zijn naar externe sites zoals de bekende sociale netwerken.

Divers goed nieuws
Valt er verder nog wat te melden? Jazeker! Om wat voorbeelden te noemen: versie 1.1 van de Nationale Bibliotheek Catalogus is door leverancier ‘Finalist’ opgeleverd. Concreet gaat het om een koppeling met de GGC (Het Gemeenschappelijk systeem voor catalogiseren en metadatamanagement in Nederland). Het is een voor het functioneren van de NBC essentieel onderdeel, zeg maar de carburateur van de NBC, voor het grote publiek helaas onzichtbaar, maar wel zo nuttig dat het een tractatie voor alle medewerkers van BNL waard was.

Verder vind ik het ook goed nieuws dat Infor, de leverancier van het Vubis ILS,  in afstemming met BNL mooie online betaalfunctionaliteit heeft gebouwd die straks in de WLWI ingepast kan worden. Het systeem wordt nu getest bij Bibliotheek Breda. Mooi om te zien dat er steeds meer samenwerking ontstaat bij de ontwikkeling van de Digitale Bibliotheek!

Bijzonder goed nieuws vind ik het dat er flinke stappen zijn gemaakt om het beheer van de Digitale Bibliotheek goed te regelen met de PSO’s. Meer informatie hierover op de nieuwe website.

Ook op het ebookfront valt goed nieuws te melden: de gesprekken tussen de Stuurgroep eBooks en de ‘Groep Algemene Uitgevers’ (behartigt de belangen van de Nederlandse boekenuitgevers van literatuur, kinderboeken en non-fictie) zijn weer opgestart. In m’n volgende stuk wil ik hier eens wat dieper op ingaan.
Tot slot vraag ik nog even aandacht voor de sluitingstermijn voor aansluitsubsidie. Die staat op 1 september a.s. en er zijn nog een flink aantal bibliotheekorganisaties die geen aanvraag hebben ingediend!
Read more…

BNL-blog: Duidelijkheid

Ieder mens heeft behoefte aan duidelijkheid. Liefst maximale duidelijkheid. Duidelijkheid geeft richting. Als zaken duidelijk zijn dan weet je tenminste waar je aan toe bent. Duidelijkheid maakt het mogelijk om je als mens fatsoenlijk voor te bereiden op zaken. Helaas is het zo dat zaken pas duidelijk worden als je een concreet eindbeeld kunt maken. Bij het bouwen van een huis ligt dat vrij eenvoudig. Bij het ontwerpen en realiseren van ICT-projecten ligt dat veel gecompliceerder. Het eindbeeld is vaak wat diffuus en zelfs als je met uitgebreide requirements werkt is er bij grote projecten nog steeds sprake van voortdurend voortschrijdend inzicht.

Huis op bestelling
De realisatie van de landelijke Digitale Bibliotheek is alles behalve het bouwen van een ‘huis op bestelling’. Feitelijk gaat het ook niet alleen om het huis maar ook over het ontwerp van het gebied om het huis, inclusief de ontsluiting en aansluiting op riolering, wegennet etc. Kortom weinigen zullen zich een precieze voorstelling kunnen maken van wat er als bouwwerk in totaliteit opgeleverd moet gaan worden. En waar het eindbeeld diffuus is ontstaan al snel verschillende percepties.

Percepties
Zoals ik eerder al in dit verband op m’n eigen blog schreef naar aanleiding van de NBC: ook van de verschillende deelprojecten bestaan er uiteenlopende percepties. Al met al heeft dat tot gevolg dat er in bibliotheekland voortdurend om meer duidelijkheid over de Digitale Bibliotheek wordt gevraagd. Goede en tijdig verstrekte informatie is dan van wezenlijk belang. Het HEC-rapport wees er in die zin terecht op dat er bij Bibliotheek.nl wat betreft het onderwerp communicatie best wat verbeterd kon worden. De BNL-blog vervult daar hopelijk een rol in. Maar er zijn binnen BNL meer mensen die verhelderende documenten maken. Onlangs werden een aantal zeer informatieve documenten gepubliceerd op de homepage van Stichting BNL waarvoor ik hier nog eens extra aandacht wil vragen.

Jaarplan 2011 en Update 2011
Wie op zoek is naar een totaalbeeld van de producten, diensten, activiteiten, rollen en verantwoordelijkheden van Bibliotheek.nl kan het beste een paar uurtjes leestijd vrijmaken voor het Jaarplan 2011. Dertig pagina’s vol interessante en ook zeer leesbare informatie over het reilen en zeilen van BNL in 2011 met een doorkijkje naar de toekomst. Het Jaarplan is prima bruikbaar als naslagwerkje en ook de lijst met afkortingen en begrippen op pagina 30 kan ik u van harte aanbevelen. De Update 2011 daarentegen is een zeer gecomprimeerd en fraai vormgegeven boekje voor iedereen met interesse in de Digitale Bibliotheek en bevat informatie over de belangrijkste onderdelen van de Digitale Bibliotheek. De Update is als PDF wat lastig leesbaar (vergrootglas noodzakelijk), gelukkig is de printversie gratis te bestellen bij officemanager Corry Stubbe.

Aansluiten maar
Het document ‘Aansluiting op Bibliotheek.nl’, geschreven door marketingmanager Dirk Houtgraaf,  is vooral bedoeld voor de beleidsmakers en beslissers in Bibliotheekland maar is ook goed leesbaar voor iedereen die verder in het project geïnteresseerd is. Dirk wijst terecht nog eens op het vertrekpunt voor de Digitale Bibliotheek: de Agenda voor de Toekomst. Het aansluitingsdocument beschrijft verder in eenvoudige bewoordingen de ‘waarom-’ (waarom zou je aansluiten en wat zijn de voordelen), ‘wat- (waar gaat het precies over en hoe ziet het er uit)’, ‘hoe’- (op welke wijze kan er aangesloten worden kortom, de opties) en ‘wanneer (hoe verloopt de planning)’-vragen van het project. Het laatste hoofdstuk over widgets en de widgetstore is onvermijdelijk iets minder eenvoudig. In een volgende aflevering wil ik ook eens extra inzoomen op die widgets. Die widgets spelen immers een belangrijke zo niet cruciale rol in de nieuwe Digitale Bibliotheek.

Menukaart en widgetconfiguratie
De ‘Menukaart’ is een door implementatieconsultant Dennis Biesma gemaakt document voor de techneuten in de bibliotheek. Hierin wordt vrij gedetailleerd beschreven hoe de Website As a Service werkt en hoe de interactie tussen Digital Content Repository, Widgets en het CMS als Templatemanager verloopt. Verplichte kost voor webmasters en applicatiebeheerders in bibliotheken en mooi verdiepingsmateriaal voor mensen die een ‘knoppensessie’ hebben bijgewoond.

Ook de ‘Configuratie van een Widget binnen de WaaS’ komt van Dennis Biesma. Dit document spreekt voor zich en is een speciaal voor webmasters gescheven handleiding over de manier waarop je met widgets omgaat binnen de website as a service.

Video knoppensessie
Op Bibliotheek2.0 werd door een aantal mensen gevraagd om informatieve video’s over het project. Hierin is inmiddels een eerste stap gezet. Voor de mensen die niet aanwezig konden of wilden zijn bij een knoppensessie zijn de hoogtepunten uit de door BNL voor de bibliotheken in Noord- en Zuid Holland georganiseerde knoppensessie in drie video’s samengevat. Deze video’s zijn natuurlijk slechts verslagen van de presentaties en zeker nog geen instructieve video’s. Maar dat is iets voor later. De video’s zijn te zien op het Youtube-kanaal van Dennis Biesma.

Kortom, lees de documenten en bekijk de video’s! De digitale bibliotheek zal daarna weer een stuk concreter en duidelijker voor je zijn geworden.  

foto: 'Oh of course now I see' door dvs

Read more…

De Spelers
Het wordt wellicht wat afgezaagd om te melden maar de bouw van de Digitale Bibliotheek voor alle Nederlandse burgers is een complex proces. In die complexiteit zijn veel spelers op het speelveld in ‘de polder’ die vaak een verschillend belang hebben bij dat proces. Concreet heeft Bibliotheek.nl te maken met (in willekeurige volgorde) de openbare bibliotheken, rijk, provincie, gemeentes, VNG, IPO, Koninklijke bibliotheek, GII, PSO’s, SIOB, VOB, leveranciers van bibliotheeksystemen en NBD/Biblion die allemaal zo hun belangen hebben in de totstandkoming van de Digitale Bibliotheek (mijn oprechte excuses als ik hier iemand vergeet). Die belangen kunnen inhoudelijk zijn of over invloed gaan en vaak heeft het met geld te maken. Het zijn onderwerpen waar ook ‘De Keizer’ graag en zeer uitvoerig over schrijft in zijn informatieve ‘www’s’.
 
Na iedere herstructurering wordt het ingewikkelder
Al die vaak uiteenlopende belangen maken dat het proces dat moet leiden tot de Digitale Bibliotheek soms met horten en stoten verloopt. Dat hortende is natuurlijk een direct gevolg van de bovengenoemde complexe structuur van de sector openbare bibliotheken die na de laatste herstructurering nóg ingewikkelder lijkt geworden. Dat doet me dan weer denken aan een oude blogpost van mij over de teloorgang van complexe organisaties die niet meer in staat zijn om in termen van vereenvoudiging te denken. Want zo’n herstructurering doe je immers om de zaken eenvoudiger te maken toch? Ik maak in ieder geval wekelijks mee hoe bij de vergaderingen van het Programmateam beslispunten op een goudschaaltje gewogen moeten worden om te voorkomen dat het proces vertraagd wordt door onrust onder de spelers. Voer voor bloggers zou je denken maar helaas niet blogbaar.

De eenvoud van de theorie
Op papier lijkt het allemaal zo eenvoudig. Er is een sector openbare bibliotheken met ambitie. Er is een (bijna vernieuwde) Agenda voor de Toekomst, met mooie visionaire paragrafen over de gezamenlijke digitale bibliotheek en het eenduidige merkbeeld. Er is een sector openbare bibliotheken die zich vrijwel unaniem aan de agenda en de uitgangspunten heeft geconformeerd. Er is een fraai Charter waarin VNG, IPO en OCW o.a. afspraken over rolverdeling t.a.v. de Digitale Bibliotheek hebben gemaakt. Er is het Ministerie van OCW die het proces naar de Digitale Bibliotheek ondersteunt met forse subsidies. Er is Bibliotheek.nl die in opdracht van OCW bouwt aan de infrastructuur en de diensten van de Digitale Bibliotheek. Er zijn de bibliotheken die de op te leveren infrastructuur en digitale diensten moeten gaan afnemen. Er zijn de PSO’s die bibliotheken daarbij gaan ondersteunen. Zo moeilijk hoeft dat toch allemaal niet te zijn zou je zeggen?

De weerbarstigheid van de praktijk
De praktijk is weerbarstig. Neem bijvoorbeeld de start van het nieuwe Bibliotheek.nl in 2010. Die had beslist gelukkiger gekund. Terwijl het ingewikkelde en soms pijnlijke proces van ontvlechting van de oude VOB, oude Bibliotheek.nl naar SIOB, VOB nieuwe stijl en Bibliotheek.nl nieuwe stijl gaande was moest het nieuwe Bibliotheek.nl direct zwaar aan de bak. Ondertussen moest de eigen organisatie nog op poten worden gezet. Vanwege deze moeizame start ontstond vertraging die later maar bij stukjes en beetjes kon worden ingelopen. De bibliotheken in polderland Nederland hebben ondertussen en eigenlijk van oudsher moeite met het verschil tussen in verenigingsverband gemaakte afspraken en de beleving/naleving van de afspraken. Zo zijn er bibliotheken die landelijke afspraken anders interpreteren en niet mee willen (of soms mogen) gaan in de landelijke huisstijl. Andere bibliotheken lijken ondanks alle afspraken niet mee te willen gaan in de gezamenlijke informatiearchitectuur. Er zijn ook bibliotheken die slechts voor een deel mee willen gaan. En er zijn natuurlijk bibliotheken die slechts mee willen gaan als dat op hun manier gaat. En dan is er de provincie waar PSO’s hun eigen winkel met digitale producten en diensten ook heel belangrijk vinden. Ik zie dat BNL ondertussen z’n stinkende best doet om overal maar rekening mee te houden. Ik zie ook dat aandacht voor uitzonderingen de focus verstoort en het tempo uit het proces haalt. Dat is dan weer de realiteit van het spel in de polder.

De vendors en de ‘vendor lock-in’
Dan zijn er de vendors, de leveranciers, die actief zijn in bibliotheekland. HKA, Infor, Bibliomondo, OCLC, NBD/Biblion, Serial Solutions (Aquabrowser) etc. die gewend zijn aan een jarenlange gestage bijna onveranderlijke afname van hun producten en diensten. Leveranciers die opereren in een in mijn beleving soms technofobe sector waar de afnemers maar al te graag hun techniek (en visie op techniek) volledig overlaten aan de leverancier. Afnemers die niet altijd even kritisch lijken te zijn op de door de leverancier gehanteerde tarieven. Gelukkig zijn er niet zoveel leveranciers meer als vroeger in bibliotheekland. Aan de andere kant is er daardoor vrij weinig concurrentie op de markt van Geïntegreerde Bibliotheeksystemen (ILS-sen) en worden er wellicht te hoge prijzen voor licenties, onderhoudscontracten en uitbreidingen gevraagd van de afnemende bibliotheken.
Die bibliotheeksystemen moeten straks gekoppeld worden aan de Digitale Bibliotheek.
Mijn advies aan bibliotheken hier is om ieder geval voorlopig géén meerjarige contracten aan te gaan met leveranciers. Alles (inhoud&techniek) wordt immers anders! En mijn verzoek aan de leveranciers is om te stoppen met het verleiden van (onschuldige/onwetende) bibliotheken tot meerjarige contracten. Jullie weten toch ook wat er speelt neem ik aan?

Tempo houden
Bij zoveel partijen in de polder kan niet iedereen even tevreden zijn. De wijn mag immers niet al te waterig worden! We hebben in het belang van ons barre voortbestaan een digitale bibliotheek van niveau nodig dus er kunnen niet eindeloos concessies aan de uitgangspunten worden gedaan. Ik schreef laatst dat bibliotheken met de nieuwe Digitale Bibliotheek niet langer in de achterhoede van de ICT verkeren. Maar dan moeten we wel met z’n allen in dezelfde richting blijven werken en het tempo erin houden. In deze tijd verandert voor je er erg in hebt een voorsprong weer in een achterstand. 


foto: 'The Grid' door Dysturb

Read more…

BNL-Blog: Wat is een datawarehouse?


In de eerste afleveringen van de BNL-blog beschreef ik twee van de drie onderdelen van de infrastructuur van de landelijke Digitale Bibliotheek: de ‘White Label Website Infrastructuur’ en ‘Nationale Bibliotheekcatalogus’. De derde pijler van dit belangrijke bouwwerk is het ‘Datawarehouse’. Maar wat is in in hemelsnaam een datawarehouse? Het artikel in Wikipedia over datawarehouse zegt het volgende:

Een datawarehouse is een grote verzameling van gegevens. Meestal gaat het over een gigantische hoeveelheid aan elektronische data die bedoeld is voor ‘decision support’. Deze gegevens moeten grondig geanalyseerd worden aangezien ze gebruikt worden als basis voor belangrijke beslissingen. Hiervoor moeten deze gegevens gebundeld, gesynchroniseerd en verwerkt worden. Men wil deze gegevens dan ook zo opslaan dat deze verwerking efficiënt kan gebeuren”. 

Na het lezen van deze omschrijving zal het nog steeds niet meevallen om aan de buurman uit te leggen wat een datawarehouse is. Het datawarehouse is namelijk een van de meest abstracte onderdelen van de infrastructuur en laat zich eigenlijk het beste uitleggen aan de hand van de praktische toepassingen. De vraag is dus wat je concreet kunt doen met een datawarehouse?

Voor juiste beslissingen zijn goede betrouwbare data nodig 
Technisch gezien is de landelijke datawarehouse gewoon een grote ‘bak’ met data. Dat zijn niet alleen data afkomstig van de op de infrastructuur aan te sluiten bibliotheken zoals bijvoorbeeld de gegevens van leden (naam, adres, woonplaats, leeftijd, geslacht en leenhistorie) uitleningen, verlengingen, titels, objecten etc. In het datawarehouse kunnen ook bijvoorbeeld ook data van het Centraal Bureau voor Statistiek worden opgeslagen of bijvoorbeeld data die afkomstig zijn uit marktsegmentatieonderzoek. In ieder geval data die handig zijn om te gebruiken als managementinformatie ter ondersteuning van beslissingen of data die je nodig hebt om een marketingactie op te plegen. 

Gezamenlijk campagne voeren wordt straks veel gemakkelijker
Managers, directeuren, marketeers, collectievormers etc. zitten permanent te springen om betrouwbare klantgegevens voor hun ‘Customer Relationship Management’ (CRM). Het wordt ook steeds belangrijker om marketingacties te organiseren op heel specifieke doelgroepen. Maar voor een individuele bibliotheek is het een ‘hell-of-a-job’ om gegevens over gebruikers uit het bibliotheeksysteem te halen en te combineren met gegevens over niet gebruikers die je overal en nergens vandaan moet halen. Laat staan daar analyses op los te laten en er vervolgens nog eens betekenisvolle acties op te plegen. Bibliotheken houden op hun eigen gebrekkige manier dit soort gegevens bij of laten dit doen door een PSO. Die rapportages zijn meestal onvolledig waardoor het een tijdrovende en inefficiënte klus is om er conclusies uit te kunnen te trekken. Verder beschikken de meeste bibliotheken überhaupt niet over de knowhow om die gegevens goed te kunnen verwerken en analyseren. Het is in de huidige situatie vrijwel onmogelijk om bibliotheken op basis van gelijke criteria te kunnen vergelijken. Kortom, zowel voor effectieve CRM als betrouwbare managementinformatie als een goede benchmark is een gezamenlijke datawarehouse eigenlijk noodzakelijk. 

Een praktisch voorbeeld
Stel dat je als bibliotheek een marketingactie wilt organiseren om te voorkomen dat jongeren afhaken als ze moeten gaan betalen voor hun lidmaatschap. Dan heb je als marketeer gegevens nodig over die jongeren zoals, wie zijn die jongeren, hoeveel jongens, hoeveel meisjes, waar wonen ze, hoe was hun uitleengedrag het laatste jaar? Wát hebben ze gelezen, geluisterd, gekeken? Voor welke trends zijn ze gevoelig? Welke media gebruiken ze? Etc. etc. Gegevens die je in ieder geval nodig hebt om de inhoud van je campagne te bepalen en ervoor te zorgen dat je campagne via de juiste kanalen wordt gevoerd. Dat soort gegevens wil je snel uit een gemakkelijk toegankelijke database kunnen halen en dat is precies waar het datawarehouse voor bedoeld is. Vanwege het versnipperde databeheer zijn bibliotheken op het gebied van marketingcampagnes en managementrapportages nu noodgedwongen inefficiënt en weinig effectief bezig. Gezamenlijk campagne voeren wordt een stuk gemakkelijker als bibliotheken zich met elkaar op dezelfde gegevens kunnnen baseren, binnen de zelfde infrastructuur werken en ook nog eens hetzelfde beeldmerk hanteren. Je bepaalt dan gezamenlijk de doelgroep, bepaalt gezamenlijk een actie. Vervolgens kun je gezamenlijk de gegevens uit het datawarehouse halen en natuurlijk gezamenlijk campagnemateriaal laten maken. 
Dat gaat straks heel veel uren schelen terwijl de kwaliteit en de effectiviteit van campagnes een stuk zal toenemen. En voor bibliotheekdirecteuren moet het toch een prachtig perspectief zijn als ze bij de zoveelste vraag van een wethouder om de lokale bibliotheek te vergelijken met andere bibliotheken nu bij wijze van spreken na een paar handelingen over de juiste gegevens kunnen beschikken. 

Belangrijke rol voor PSO’s 
Wat betreft het gebruik van het datawarehouse is een belangrijke rol voor de PSO’s weggelegd. Die vervullen ook een belangrijke positie tussen bibliotheken in de provincies en de leveranciers van de bibliotheeksystemen. De PSO’s hebben de datawarehouse nodig om bijvoorbeeld producten en diensten op het gebied van marketing voor bibliotheken in de provincie te ontwikkelen. De PSO’s kunnen bibliotheken ook ondersteunen bij de aansluiting op het datawarehouse. De precieze rolverdeling tussen Bibliotheken, PSO’s en Bibliotheek.nl over de manier waarop het datawarehouse moet worden gebruikt en beheerd wordt binnenkort vastgelegd in een overeenkomst. Het datawarehouse komt in het laatste kwartaal van dit jaar beschikbaar voor de de bibliotheken die aansluitsubsidie hebben ontvangen. 

Foto: Pose Zak door Pro Zak

Read more…

BNL-blog: De Nationale Bibliotheek Catalogus

Onderwerpen waar het woordje ‘Nationaal’ of ‘Nationale’ in voorkomt hebben de neiging om groter te lijken dan ze zijn en kunnen zelfs mythische proporties aannemen. Neem bijvoorbeeld het ‘Nationaal Historisch Museum’, een groots, meeslepend en omstreden project dat waarschijnlijk nooit meer zal worden dan wat je er nu van kunt zien op internet: een heel aardige digitale etalage. Aan de andere meer onbenullige kant wordt het woord ‘Nationale’ gebruikt om van een mug een olifant te maken zoals bijvoorbeeld bij de ‘Nationale Ballonvaart Bon’ of de ‘Nationale Wijnweek’.


NBC versus CCOB
De Nationale Bibliotheekcatalogus, of NBC, heeft een beetje van dat mytische, grootse en meeslepende van het Nationaal Historisch Museum. Die NBC is geen geheel nieuwe gedachte. Er wordt door mensen zoals KB directeur Bas Savenije al een aantal jaren openlijk gedroomd van een nationale toegang tot alle betrouwbare informatie en dankzij een tijdens een FOBID studiedag gegeven presentatie van Fons Bouthoorn, Manager Media aanbod bij NBD/Biblion, werd een tijd lang gedacht dat NBD/Biblion de Nationale Bibliotheekcatalogus zou gaan bouwen. Dat is dus niet zo. NBD/Biblion heeft wél de Centrale Catalogus voor Openbare Bibliotheken gebouwd, de CCOB, een vehikel dat o.a. is bedoeld om een aantal innovatieve diensten voor openbare bibliotheken mee te kunnen realiseren en dat alleen door NBD/Biblion aan bibliotheken geleverde titels bevat.

Wat is de NBC eigenlijk?
Er wordt zeer verschillend gedacht over de NBC en niemand lijkt exact te weten wat die catalogus is, of liever gezegd, zou moeten zijn. Is de NBC bijvoorbeeld gewoon een catalogus, maar dan een hele grote? Of is de NBC een hypermodern zoeksysteem? Gelukkig weet Stichting Bibliotheek.nl, opdrachtgever van de NBC, dat wel en wordt er al weer enige tijd onder leiding van productmanager Johan Stapel gestaag aan gewerkt. De Nationale Bibliotheekcatalogus is noch een mug noch een olifant en wordt op de website van Stichting Bibliotheek.nlomschreven als ‘Een vrij toegankelijke nationale publiekscatalogus waarin alle bezit van de Nederlandse bibliotheken is opgenomen’. Kortom een online catalogus waarin alle Nederlanders onbelemmerd naar alle in Nederlandse bibliotheken opgenomen bibliotheekmaterialen kunnen zoeken. Je kunt niet alleen naar materialen van openbare bibliotheken zoeken want de NBC is gebaseerd op het GGC, het zgn. ‘Gemeenschappelijke Geautomatiseerde Catalogiseersysteem’. En dankzij een zgn. ‘open index’ is er nog meer mogelijk. 

Over ‘gewone bibliotheken’ en bibliotheken in het GGC
Dat GGC is het catalogiseerplatform waarin niet alleen de Koninklijke Bibliotheek en de universiteitsbibliotheken maar ook de huidige ‘Plus-bibliotheken’ (voormalig WSF-bibliotheken), hogescholen, onderzoeksinstituten zoals Aletta, KITLV en ISG (Instituut voor Sociale Geschiedenis) en de bibliotheek van het Nationaal Archief hun bezit registreren. De meeste ‘gewone’ openbare bibliotheken catalogiseren echter niet in het GGC maar in hun eigen bibliotheeksysteem. Het is bij de NBC de bedoeling dat alle titels uit de verschillende bibliotheeksystemen worden opgenomen (dit noemen we bezitsregistratie) in het GGC waardoor in principe een vrijwel compleet overzicht van alle in Nederlandse bibliotheken voorkomende titels ontstaat. Verder moeten die verschillende bibliotheeksystemen synchroon worden gehouden met het GGC (dit noemen we bezitssynchronisatie). In een later stadium volgt dan de combinatie met een zgn. ‘Open Index’ waardoor het mogelijk wordt om via zoekacties in de NBC ook andere content dan louter bibliotheektitels te vinden. Technisch gezien is de NBC dus eigenlijk een soort ‘schil’ om het GGC.

Let’s synchronise our.....
Zoals ik in m’n vorige artikel al schreef is de NBC één van de drie hoofdonderdelen van de dit jaar te realiseren infrastructuur waarop de landelijke (openbare) Digitale Bibliotheek zal worden gebouwd. Maar wat krijgen die 68 bibliotheekorganisaties nou eigenlijk als ze worden aangesloten op de NBC? Ten eerste is het voor iedereen belangrijk om te beseffen dat de NBC niet in één keer klaar is. De NBC komt in een aantal fases tot stand net zoals de aansluiting van de bibliotheken op de NBC gefaseerd zal gebeuren. In de eerste fase gaat het om de bezitsregistratie van de titels uit de verschillende bibliotheeksystemen van openbare bibliotheken in het GGC. Daarna volgt de ‘bezitssynchronisatie’: dankzij permanente koppelingen tussen de verschillende bibliotheeksystemen (met behulp van zgn. ‘servicebussen’) met het GGC wordt binnen de Nationale Bibliotheekcatalogus permanent de meest actuele stand van zaken getoond. Na die syncronisatie kun je in de NBC zoeken, en je kunt zien in welke bibliotheek de gevonden titel aanwezig is. Maar je kunt dan nog niets reserveren of lenen. 

Eerst ervaring opdoen
Na de oplevering van de eerste release NBC in mei dit jaar zal de bezitssynchronisatie eerst met een kleine groep bibliotheken plaatsvinden. Op basis van de ervaringen met deze groep wordt er een zgn. ‘toolset’ samengesteld met gedetailleerde instructies hoe de synchronisatie met de verschillende bibliotheeksystemen het beste kan verlopen. Ondertussen wordt er bij de andere aan te sluiten bibliotheken onderzocht in hoeverre zij kunnen matchen met het GGC. De NBC zal in het begin vooral een zoekvenster zijn op alle titels maar is nog niet bruikbaar als vervanger van je huidige webcatalogus of Aquabrowser. Dat zoekvenster kan dan bijvoorbeeld gebruikt worden in de vorm van een zoekwidget die je extra op de homepage van je website plaatst. 

De NBC als vervanger van je huidige bibliotheekcatalogus?
De volgende fases van de NBC, die in 2012 en later zullen worden gerealiseerd, zijn nog interessanter. De Nationale Bibliotheekcatalogus wordt integraal onderdeel van de in de vorige blog beschreven WAAS. Er komt een gepersonaliseerde omgeving waarin het ook mogelijk wordt om na in te zijn gelogd (ook via Facebook, Twitter, Google etc.) gevonden titels direct te reserveren en tags en recensies toe te voegen aan beschrijvingen. Verder wordt de NBC gecombineerd met een zgn. ‘Open Index’. Dankzij die open index kunnen nog veel meer bronnen worden doorzocht dan louter bibliotheektitels. We hebben het dan niet alleen over bekende bronnen zoals Muziekweb, Literatuurplein en de DBNL maar bijvoorbeeld ook content van de NOS en ook bronnen die als zgn. ‘linked data’ beschikbaar zijn zoals Wikipedia of de erfgoedinformatie uit Europeana. Of wie weet thuisraadpleging van die vermaledijde databanken zoals Krantenbank. Met de doorontwikkelde NBC zal ook een flink stuk van de droom van Bas Savenije werkelijkheid zijn geworden. Die NBC zal in ieder geval een meer dan volwaardige vervanging zijn van de huidige door bibliotheken gehanteerde publiekscatalogi. 

Jan Klerk

Illustratie: Portal v 2 door Chiaralily

Read more…

Boekstart van start in Rotterdam

Pilot BoekStart: opening in Rotterdam een succesBaby’s houden van boeken.

Dat bleek wel toen vorige week de eerste baby’s en hun ouders enthousiast het BoekStartkoffertje met boekjes in ontvangst namen. In de vestigingen Nesselande, Hoogvliet en Het Oude Noorden.Hiermee is het project BoekStart succesvol van start gegaan. In twee dagen tijd werden er 75 baby’s lid. De pilot loopt nog door tot het eerste kwartaal van 2010.BoekStart in het kortBoekStart is hét leesbevorderingsprogramma voor baby’s en hun ouders. Kinderen die al op heel jonge leeftijd spelenderwijs boeken ontdekken, ontwikkelen een voorsprong. Het project is een inititief van Stichting lezen en de VOB. En momenteel zijn er in het hele land pilots. Rotterdam probeert het project uit als grote stadsbibliotheek.De pilot in Rotterdam wordt uitgevoerd in drie vestigingen, Nesselande, Oude Noorden en Hoogvliet.Baby’s in deze wijken krijgen een waardebon om het BoekStartkoffertje op te halen in de bibliotheek.Deze waardebon krijgen ze:- in de brievenbus- op het consultatie bureau- óf bij aangifte van geboorte.Voorwaarde is wel dat het kind ingeschreven wordt als lid.In de vestigingen staat een ruime collectie boeken voor de allerjongsten, verzorgingsboeken voor volwassenen en tijdschriften.

Naast het koffertje kunnen ouders de komende tijd nog ouderbijeenkomsten verwachten waarbij het voorlezen aan baby’s centraal staat. Op de consultatiebureaus in deze wijken staat ook een kleine collectie en een lekker voorleesstoel. Tijdens het consult wordt verteld over BoekStart.

Meer weten?Projectleider is Eveline Hurkmanse.hurkmans@bibliotheek.rotterdam.nl
Read more…

GO opleidingen

Nedap Librix