Blogs

eblida (3)

Jet en Laurentien

Gisteren was het de dag van Jet en Laurentien.

Een dag voor het Tweede Kamerdebat over de Bibliotheekwet waren de Minister en de Prinses veel geciteerd op social media, de een vanuit het centrum van de macht, Den Haag, de ander vanuit Griekenland, waar ze een van de sprekers was op een congres van EBLIDA.

Prinses Laurentien hield op 13.12.2012 een gedenkwaardige speech tijdens de Bibliotheektweedaagse te Middelburg.

Gisteren, in Athene, vond Laurentien weer even sterke en gepassioneerde woorden voor de kerntaken en de betekenis van bibliotheken. Als u de moeite wilt doen en de tweets van onze lokale verslaggeefster van gisteren, Erna Winters, na wilt lezen, vindt u snel terug wat ik bedoel. Wat ik persoonlijk de meest krachtige uiting vond was:

'Prinses Laurentien says libraries will always be in transition because needs of society will always change @eblida' (ik citeer Erna Winters)

Waarom ik juist die zo belangrijk vind?

Een uitspraak als deze toont inzicht een begrip, en dat op een warme en menselijke manier. Het geeft verder aan, en dat is dan weer mijn persoonlijke interpretatie, uit welke richting de verandering, de transitie, aangedragen wordt, namelijk vanuit de maatschappij, de community, de burgers, de klanten, de leners, welke term u ook wilt gebruiken, naar ons, de bibliotheken. Het is een beweging die bottom up gericht is. Het houdt in dat we heel goed moeten observeren en dat we heel goed moeten luisteren naar de 'nieuwe' behoeften, naar onze veranderende directe lokale omgeving, om vervolgens, samen, op maat diensten te ontwikkelen en aan te bieden.

De minister kiest voor een andere insteek, het tegenovergestelde als het ware, het oude geneesmiddel bij alle kwaaltjes:

Jet Bussemaker: ‘De bibliotheek moet zich heruitvinden, anders zal ze uitsterven’ (lees de nadere beschouwingen via NRC)

En dat is nou precies de omgekeerde richting, namelijk top down. Wij, en dan bedoel ik niet ons gewone zielen, maar de landelijke, overkoepelende organisaties, en wie er verder nog belangen en invloed heeft, zet een andere, een slimmere marketingstrategie op, geeft dat kind een andere naam, een mooiere etalage, een ander imago. Wij plannen, verzinnen, ontwerpen voor anderen, voor huidige en toekomstige bezoekers, in de veronderstelling dat wij wel beter weten wat zij nodig hebben, dat wij wel oplossingen voor hun problemen kunnen bieden, problemen die wij helemaal niet kennen. Maar in theorie kunnen wij dit alles, zorgen wij voor een sterkere maatschappij, op papier dan en in prachtige verwoordingen die vooral geadresseerd zijn aan mensen zoals Jet Bussenmakers.

Wat een zelfgenoegzaamheid en arrogantie, en dat terwijl het schip zinkende is. Jeanine Deckers heeft er een mooie column over gepubliceerd, over die arrogantie, over dat niet willen/kunnen luisteren, over dat koste wat kost in stand houden van een soort kastensysteem binnen bibliotheekland.

En intussen mis ik de wijkteams, gesprekken in en met de wijk, mis ik de deelname van 'gewone klanten' aan bibliotheek conferenties, mis ik de participatie vanaf onze basis, mis ik de eerste experimenten met coöperatieve werkvormen, mis ik echte betrokkenheid, echte compassie, het benoemen van echte problemen i.p.v. al dat 'omdenken' in kansen en uitdagingen, mis ik het einde van de politieke neutraliteit en het uitsluitend 'naar boven' luisteren van onze bovenste kaste...

Volgens de filosoof Alain de Botton, spraakmakend en omstreden, net zoals de tegendraadse economen Tomáš Sedlácek of Thomas Piketty, hebben veel bedrijven een emotioneel tekort , en ik ben het met hem eens. De moderne manager doet niet meer aan emoties, het begrip 'emotionele intelligentie' hoorde ik voor het laatst in verband met Daniel Goleman's boek. Maar bibliotheekwerk, of het nu het ouderwetse of dat van de toekomst betreft, heeft alles te maken met het opbouwen en onderhouden en cultiveren van goede en duurzame relaties met je 'klanten'. En relaties staan nooit los van emoties. Maar dat leer je niet in een cursus 'Management Today', vrees ik.

En terwijl Jet en Laurentien, iedereen op zijn manier, bezig waren inzake bibliotheek van de toekomst, en iedereen aandachtig luisterde, zat ik weer eens een dagje in de biblioservicebus, die binnenkort, gesteund en mede dankzij een aantal partners uit zorg- en welzijnsorganisaties bij ons in de buurt, met trots een primeur kan presenteren m.b.t. de nieuwe behoeften die een participatiesamenleving met zich mee brengt. Niets is namelijk vanzelfsprekend.

Ondertussen lees is trouwens dat men met het behandelen van de bibliotheekwet voor vandaag gestopt is. De verleiding was groot om er af en toe naar te kijken en te lezen wie wat vond binnen de politieke partijen, b.v.:

VOB ‏@VOBtweet  2 uur
'Als een bibliotheek dreigt te worden gesloten geef buurtbewoners mogelijkheid voor eigen initiatief' Amendement CDA met veel ondertekenaars

De toekomst is onzeker, zonder meer, maar een ding weet ik zeker, buurtbewoners komen sneller tot een initiatief en tot een uitvoering daarvan als wij ons voor kunnen stellen. 'Eigen initiatief' houdt dan ook in dat ze noch op toestemming noch op een gegeven mogelijkheid hoeven te wachten. Dat is de zelfredzaamheid en kracht van de buurt en de burgers met mekaar, samen, iets waar wij als bibliotheken nog veel van kunnen leren.

Read more…

Vorige week was de aftrap van de campagne "The Right to e-read" van de EBLIDA. Het is een campagne waarbij we proberen zoveel mogelijk handtekeningen op te halen. We willen een verandering van het leenrecht bewerkstelligen in Brussel.Waarom is deze campagne nou nodig vraag je je misschien af? Iedereen kan toch e-lezen? E-boeken verschijnen, bibliotheken lenen ze, weliswaar mondjesmaat, uit. En als je dat allemaal te ingewikkeld vindt dat is er vast wel iemand in je vriendenkring die je van een usb-stick of cd-schijfje kan voorzien met daarop een duizendvoud van meestal niet legaal verkregen titels.

De reden voor deze campagne is tweeledig. Enerzijds willen we een bewustwording op gang brengen bij het algemeen publiek dat bibliotheken graag e-boeken zouden uitlenen. Dat dit lastig te realiseren is omdat wij afhankelijk zijn van de wil van uitgevers om ze via de bibliotheken uit te lenen. E-boeken vallen niet onder het auteursrecht en worden niet als een geprint boek beschouwd, maar als een dienst die je via een licentie moet inkopen. Dat is voor het algemeen publiek vaak helemaal niet duidelijk. Een e-boek is voor hen het zelfde als een gedrukt boek, er staat hetzelfde in en je doet er hetzelfde mee, namelijk lezen. Voor een gemiddelde lezer is het niet te verklaren waarom bibliotheken maar mondjesmaat e-boeken uit lenen.

Daarnaast willen we een bewustwording bij het algemeen publiek en bij de politiek dat de machtsbalans onevenredig is binnen het speelveld van e-boeken. Uitgevers bepalen welke titels zij beschikbaar stellen tegen welke prijs aan bibliotheken. Dat kan variëren van niet beschikbaar stellen tot een drie-vier of vijfvoudig tarief voor het uitlenen van een e-boek, en dan ook nog via de "one reader one copy" regeling. Er is geen sprake van een marktwerking hier, dit is echt marktfalen. De prijzen worden opgedreven in sommige Europese landen of er wordt domweg geweigerd om aan bibliotheken te leveren. Er is geen sprake meer van vrije toegang tot informatie, alleen wanneer over voldoende middelen beschikt om dat te kopen wat je nodig hebt, of wat je wilt lezen kun je over alles beschikken. Maar onze maatschappij kent meer burgers dan alleen degene die het zich kunnen veroorloven!

Even voor de duidelijkheid, want er wordt her en der aan zwartmakerij gedaan, als zouden bibliotheken eigenlijk piraterij bevorderen, juist het illegaal lezen bevorderen. Niets van dat alles is waar! In alle onderhandelingen die bibliotheken voeren, en ook in de petitie die we in Brussel willen gaan aanbieden, pleiten we heel sterk voor een billijke vergoeding voor de makers. Net zoals we bij de geprinte media doen, voor dvd's en cd's, voor alles waar auteursrecht op geheven kan worden, willen bibliotheken leenrecht betalen voor iedere uitlening. Dat hebben we altijd gedaan, en dat willen we blijven doen. Daar zijn we een betrouwbare partner in. En ook voor de duidelijkheid, ik weet dat niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen er onderhandelingen gaande zijn tussen bibliotheken en uitgevers om te komen tot uitleenmodellen voor e-boeken. En daar zijn we heel erg blij mee. Want hopelijk is het zo dat als er één

schaap over de dam is.... er meer volgen.

Er moet echt een goede regeling komen binnen het auteursrecht om burgers het recht op vrije toegang tot informatie te kunnen blijven bieden. Wat mij betreft kun je het er nog over hebben of dat via openbare bibliotheken zou moeten, maar waarom niet? Want deze instituten bestaan al eeuwen en hebben zich altijd ingespannen om te zorgen dat burgers de informatie konden vinden die ze nodig hadden, zich ingespannen om die burgers mondig te maken, ze te prikkelen van nieuwe ideeën kennis te nemen, ze te verleiden andere werelden te ontdekken. Bibliotheken zijn leesmotoren en om Keith Richards nog maar eens vrij te citeren "bibliotheken zijn de equalizers van deze tijd". Gelijke kansen voor iedereen. Daarom is het noodzakelijk dat er een herziening komt van het auteursrecht. Het moet mogelijk worden om e-boeken uit te gaan lenen, van peer-to-peer of via bibliotheken in een eerlijke verhouding tussen verkoper en koper. Dus kom, heb je nog niet getekend? Doe dat dan hier. Heb je het al wel gedaan, roep dan je vrienden, familie, kennissen, collega's op om ook te tekenen. We gaan voor 10.000 handtekeningen in Nederland!

Erna Winters

Read more…

Op een niet al te drukbezochte bijeenkomst is door EBLIDA-voorzitter Klaus-Peter Böttger en VOB-directeur Ap de Vries de petitie ‘The right to e-read’ overhandigd aan D66-Europarlemetariër Marietje Schaake. Dit gebeurde ter gelegenheid van World Book and Copyright Day op 23 april. Eerder op de dag werd in Brussel de petitie aangeboden aan een ander lid van het Europees Parlement, Luigi Berlinguer.

 

Böttger, De Vries en EBLIDA-bestuurslid Erna Winters lichtten de redenen achter de petitie toe. Weliswaar is het in een aantal Europese landen, waaronder Nederland, inmiddels mogelijk voor bibliotheken om e-books uit te lenen aan hun gebruikers. Daarvoor moet in elk land worden onderhandeld met koepels van rechthebbenden – uitgevers, auteurs en andere ‘makers’. De laatsten staan het sterkst in die onderhandelingen, aangezien de leenrechtuitzondering op het auteursrecht dat geldt voor fysieke materialen niet geldt voor digitale content. Althans, dat is de communis opinio onder rechtsgeleerden (daarover verderop meer). In de praktijk betekent dit dat bibliotheken niet kunnen collectioneren, dus niet zelf kunnen bepalen welke boeken ze aan hun gebruikers willen aanbieden. Ook komt het voor dat uitgevers de voorwaarden dicteren waaronder bibliotheken het mogen doen.

Hier te lande is met de 5.000 titels op het landelijke e-book-platform ongeveer een kwart van alle als e-book beschikbare titels beschikbaar voor uitlening. Een veelgehoorde klacht is dat dit niet altijd de titels zijn waar de gebruikers op zitten te wachten. De Europese bibliotheekkoepel EBLIDA is daarom met deze Europabrede campagne gestart om het auteursrecht op dit punt gewijzigd te krijgen. Bibliotheken willen zelf kunnen bepalen welke titels ze tegen welke voorwaarden mogen aanbieden, en eisen ook dat ze daarvoor niet meer dan een redelijke prijs hoeven te betalen.

 

Directeur Hans van Velzen van de openbare bibliotheek Amsterdam presenteerde als voorzitter van de VOB-inkoopcommissie de thans gesloten overeenkomst tussen bibliotheken en uitgevers. Er is een basispakket e-content waar bibliotheekleden zonder meerkosten thuis gebruik van kunnen maken. Daarnaast komt er in de zomer een pluspakket waar leden tegen betaling van € 20 het recht verwerven om 18 titels te lenen. Dit wordt een strippenkaartmodel: zodra de 18 uitleningen ‘op’ zijn, kan een nieuwe strippenkaart worden gekocht.

In het basispakket komen in principe alleen titels uit de ‘long tail’ die 3 jaar of langer geleden zijn verschenen. Per uitlening wordt hiervoor een bedrag van € 0,12 (in het eerste jaar dat ze worden aangeboden € 0,24) afgedragen aan de rechthebbenden. In het pluspakket komen ook nieuwere titels te leen. Voor deze wordt in de eerste 6 (met uitloop naar 12) maanden € 0,48 afgedragen. Voor de CPNB-top-60-titels komt daar nog een opslag bovenop van € 0,12 (in totaal dus € 0,60 per uitlening). Nadat het echt nieuwe van het boek af is, in principe na 6 en ten laatste na 12 maanden, daalt het vergoedingsbedrag naar € 0,36, tot de 3-jaarsgrens wordt bereikt en de € 0,12 gaat gelden. Voor de 18 uitleningen per strippenkaart van € 20 wordt in totaal minder afgedragen dan er bij de leden wordt geïnd; wat er overblijft, vloeit in de bibliotheekkas ter dekking van de gemaakte kosten.

Gezocht wordt naar een businessmodel dat voor bibliotheken én rechthebbenden aantrekkelijk is, benadrukte Van Velzen: “Bibliotheken willen laten zien dat zij een rol kunnen spelen in het ‘legaliseren’ van het e-book-aanbod. Gelezen boeken worden door de bibliotheken betaald, en mensen raken eraan gewend dat voor het lezen van e-boeken betaald moet worden.” Ondanks deze wil tot samenwerking met rechthebbenden is de petitie volgens Van Velzen voor bibliotheken een noodzakelijke stok achter de deur om uit het totaal beschikbare aanbod een eigen selectie te kunnen maken en deze tegen eigen voorwaarden te kunnen uitlenen.

 

Rechtsgeleerde en advocaat Dirk Visser lichtte vervolgens in een geanimeerd betoog toe waarom de VOB een proefproces is gestart omtrent de leenrechtuitzondering. Hoewel de gangbare opvatting is dat de leenrechtuitzondering op het Nederlandse auteursrecht niet van toepassing is voor digitale content, is er toch een sprankje hoop dat de wet toch zo kan worden uitgelegd. Dit sprankje heeft te maken met de uitspraak van het EU-Hof in de zaak Oracle vs. UsedSoft, waarbij tegen de verwachting in het recht op het doorverkopen van licenties op software werd bevestigd. Waar iedereen verwachtte dat het Hof zou oordelen dat je licenties op gedownloade en gebruikte software niet mag doorverkopen als je die niet meer gebruikt, gebeurde het tegenovergestelde. De overwegingen die het Hof tot deze uitspraak brachten, zouden ook op het leenrecht van toepassing kunnen zijn.

“Noch de VOB, noch de Nederlandse overheid kan zelf naar het EU-Hof stappen om hierover een uitspraak te vragen. De enige weg is het beginnen van een proefproces bij de rechtbank. De rechtbank kan vervolgens het Hof om een uitspraak vragen.” De hoogleraar intellectueel eigendomsrecht (RU Leiden) hoopt dat partijen er gezamenlijk bij de rechter op zullen aandringen meteen om een uitspraak van het Hof te vragen en het niet op een slepende procedure bij het Gerechtshof en de Hoge Raad zullen laten aankomen. In dat geval komt er relatief snel duidelijkheid voor alle partijen. Visser stelde dat dat in ieder geval in het belang van de auteurs zou zijn. Die ontvangen per digitale uitlening nu namelijk een hogere vergoeding dan voor een ‘papieren’ uitlening.

Op 27 mei is er voor de Haagse rechtbank een comparitie der partijen. De gedaagde koepelorganisatie Stichting Leenrecht stelt zich neutraal op en voegt zich naar het oordeel van de rechter. De koepels van uitgevers en auteurs alsmede de Stichting Pictoright zijn echter 'tussengekomen' met een tegenclaim. Het lijkt erop dat in ieder geval de uitgevers niet in de wens van de VOB-raadsman zullen meegaan en het toch op de langdurige rechtsweg willen laten aankomen.

 

Europarlementariër Marietje Schaake (D66, Alliance of Liberals and Democrats for Europe) maakte duidelijk waarom zij zich in de komende jaren in Europa sterk gaat maken voor hervorming van het auteursrecht. In de digitale werkelijkheid van nu gaat dit recht, ontstaan in het pre-digitale tijdperk, steeds meer knellen. Het auteursrecht was en is bedoeld om een goede balans te vinden tussen twee aspecten van het algemeen belang. Enerzijds een economische prikkel voor makers om goede content te produceren en aan hun werk een goede boterham te verdienen. Anderzijds het belang van het algemene publiek om tegen zo laag mogelijke drempels gebruik te kunnen maken van wat er aan kennis en cultuur beschikbaar is. Al vaak is vastgesteld dat de nationale wetten in de 28 EU-landen danig van elkaar verschillen, wat het uiterst lastig maakt om tot een uniforme Europese richtlijn te komen. Dat mag Europese beleidsmakers en politici er volgens haar niet van weerhouden het toch te gaan doen. De intentie met wetten en regels is dat zij het algemeen belang, the public interest, dienen, en niet zoals nu dat algemeen belang in de weg zitten, aldus Schaake. Niet alleen bij het uitlenen van e-books, zoals de haar sympathieke EBLIDA-petitie onderstreept, maar ook bij zaken als het ontsluiten van cultureel erfgoed op het web en het hergebruik van tekst en data voor onderzoeksdoeleinden.

De Europarlementariër, bekend van haar succesvolle acties in het Europees Parlement tegen het ACTA-verdrag en vóór het veiligstellen van netneutraliteit, noemde het opnemen van open access als beleidsdoelstelling in het Horizon 2020-programma van de EU als voorbeeld van hoe het ook kan. Tevens brak zij een lans voor het gelijkschakelen van btw op fysieke en digitale boeken. In veel landen, ook hier, geldt voor papieren boeken het lage en voor e-books het hoge tarief. Wat Schaake betreft komen beide in het lage tarief. Ze beloofde zich sterk te gaan maken voor eerlijke systemen met eerlijke prijzen: “Uitgevers moeten zich realiseren dat er geen competitie is tussen van papier en van scherm lezen, maar dat het eerder gaat tussen lezen versus sport en andere vormen van vrijetijdsbesteding.” Het wegnemen van onnodig hoge drempels om te kunnen lezen zou volgens haar de hoogste prioriteit moeten hebben. 

Zie ook deze uitstekende post van Raymond Snijders voor meer achtergrondinformatie over de EBLIDA-campagne en het uitlenen van e-books door bibliotheken. 

Read more…

GO opleidingen

Nedap Librix