Blogs

Een kleine anderhalf jaar geleden schreef ik de hier als pdf bijgevoegde tekst. Die was bedoeld als inleiding voor een visiedocument van het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB). Dat document is, om redenen waarop ik hier niet zal ingaan, nooit verschenen. Misschien gebeurt dat op niet al te lange termijn alsnog. Hoe dan ook: van de directeur van het SIOB, Maria Heijne, heb ik toestemming om de tekst hier te publiceren (waarvoor dank!).

In de tekst heb ik gepoogd een breed kader te schetsen voor de maatschappelijke opdracht (missie, doel) van de openbare bibliotheek in de eenentwintigste eeuw. Afgaande op de vele verschillende visies op hoe de (dienstverlening van de) openbare bibliotheek er in de komende jaren uit moet gaan zien, is er in de openbare bibliotheekwereld behoefte aan zo'n kader. 

De tekst is nadrukkelijk bedoeld als een voorstel ter discussie. Daarom wordt ze ook hier gepubliceerd. Mag ik jullie vragen de (toegegeven, wat lange) tekst eens door te lezen en je kritiek, opmerkingen, aanvullingen, woede-uitbarstingen en dergelijke te delen? Aangezien de tekst wordt vrijgegeven onder een CC-BY-SA-licentie, staat het je ook vrij om deze te hergebruiken (ook commercieel), te bewerken en (onder dezelfde licentievoorwaarden en met toevoeging van je eigen naam) te publiceren.

Alvast dank!

130125_maatschappelijke_opdracht_openbare_bibliotheek_21e_eeuw.pdf

Email me when people comment –

You need to be a member of Open Bibliotheken to add comments!

Join Open Bibliotheken

Comments

  • @Wim: als er al een andere reden was dat SIOB dat visietraject niet heeft afgerond (nog niet, zeg ik erbij), dan is het wel dat OCW zich had vastgelegd op de drie Plasterk-functies lezen, leren en informeren en die ook in de nieuwe wet wil(de?) opnemen. Dus kwam het niet zo goed uit dat het SIOB-visiedocument in zijn voorlopige vorm die persoonlijke ontwikkeling centraal stelde. Aan jou te oordelen of dit inhoudelijk is of bestuurlijke heisa. Ik opteer voor het laatste; in mijn stuk komen alle vijf functies, de drie van Plasterk en de extra twee gemeentelijke, allemaal aan bod, alleen worden ze in een andere (en wat mij betreft logischere) verhouding tot elkaar gezet. Veel discussie heeft er dus niet over plaatsgevonden (althans niet waar ik bij was).

    Wat Schaberg betreft: ik snap zijn (en dus jouw) tegenstelling tussen persoonlijke ontwikkeling en basisvaardigheden niet. Houd me te goede, maar leren lezen is een basisvaardigheid én een onderdeel van persoonlijke ontwikkeling? In formulevorm zoals ik het heb bedoeld: (persoonlijke ontwikkeling = basisvaardigheden + ontplooiing). Dus is het pleidooi voor meer aandacht voor die basisvaardigheden bijzonder sympathiek en vind ik zeker dat de openbare bibliotheek een rol moet spelen in het bijbrengen daarvan. En uiteindelijk profiteert de BV Nederland daarvan.

    @Hans: aan het zichtbaar maken van de social return wordt zoals je weet gewerkt. Op een conferentie van de Stichting Lezen in het najaar heb ik er voorlopige cijfers over gepresenteerd en nog deze maand hoop ik een artikel af te ronden met definitieve cijfers. Dat het langer duurt dan je wilt, heeft vooral te maken met het feit dat de Bibliotheek op School eerst een paar jaar moet bestaan voor dat effect - als het er is - zichtbaar kan worden. We moeten de BoS (en andere programma's) even de tijd geven om effecten te kunnen sorteren.

    Wat 'we' met alle reacties en bijdragen gaan doen... Zoveel zijn het er nog niet. Ik heb het eerst maar in de groep willen gooien om te zien wat het losmaakt. Het lijkt wat los te maken maar er zijn nog een heleboel stemmen niet gehoord. Het is dus voor mijn gevoel nog te vroeg om al een volgende stap te zetten (maar mijn handen jeuken, net als de jouwe...)

  • Het begrip 'persoonlijke ontwikkeling' zorgt voor een semantische discussie.  Ik heb zelf ontwikkeling verbonden aan 'intelligent communities'. En daar gaat het om publiek belang én basisvaardigheden (zie  'digital inclusion'). Als je niet kunt lezen, vallen veel dingen weg. Beter in taal is ook een voorwaarde om op andere disciplines beter te presteren.  Eens met Schaberg. Hier en daar wordt de LTS weer heruitgevonden, maar in een moderne vorm.  De definitie van de VNG is vlees noch vis.  Iets bieden en dan gebeurt het vanzelf.  Dat kan niet waar zijn.  Er moeten activiteiten en programma's zijn die gericht zijn op meetbaar effect.  

    Iets sneller inspelen op trends is ook goed. De Leeszaal die in Rotterdam West door burgers is opgezet, is geen geïsoleerd fenomeen, maar een trend. Doe er wat mee.  Zijn burgers slimmer en actief, laat ze dan niet vallen, zou ik zeggen.  Een meer activistische houding om de eigen visie te realiseren en minder monomaan aan de tiet van de overheid hangen, lijkt ook een goed plan.  Je kunt aan de toon van mijn bijdrage zien dat het al wat later op de avond is, maar ik weet zeker dat ik er morgenochtend nog net zo over denk. 

     

  • @Frank: mijn vraag waarom het SIOB het hele gefaseerde traject "visie-ontwikkeling" niet heeft afgerond ging niet over "bestuurlijke heisa". Ik vroeg nu juist naar andere redenen dan dat de Raad voor Cultuur vond dat OCW de subsidie aan het SIOB maar moest intrekken.

    Inhoudelijke redenen, zoals mogelijk inhoudelijke verschillen van inzicht binnen dat traject.

    Verder vind ik benadrukken van "persoonlijke ontwikkeling" (het verschil met ontplooiing is wel heel subtiel) niet handig in een tijd waarin subsidies onder zware druk staan en het publieke, collectieve, maatschappelijke belang van o.a. openbaar bibliotheekwerk heel duidelijk voor het voetlicht gebracht moet worden.

    Ik wijs nog maar een keer op http://www.bibliotheekblad.nl/rubrieken/gastblogs/bericht/100000253...:

    "In NRC Weekend van 17 december 2011 hield Johan Schaberg, ondernemer, adviseur en medewerker van de NRC, een pleidooi om voor het onderwijs nu juist niet langer persoonlijke ontwikkeling als doel te nemen, maar (opnieuw) het aanleren van basisvaardigheden die we hard nodig hebben voor het in stand houden van onze welvaart. Basisvaardigheden die nu ondergeschikt zijn gemaakt aan de hang naar zelfontplooiing. Schaberg: ‘Er is natuurlijk veel voor te zeggen om niet uitsluitend met materiële zaken bezig te zijn, al is het de vraag of persoonlijke ontwikkeling een nationaal belang dient en dus een overheidsrol rechtvaardigt’.
    Volgens mij kun je die vraag net zo goed stellen voor bibliotheekwerk als voor onderwijs. Het onderwijs moet zich volgens Schaberg weer gaan richten op het aanleren van kennis en vaardigheden die mensen nodig hebben om welvaart te creëren. Lezen, schrijven en rekenen. Talenkennis. De ambachtsschool voor wie wil leren lassen, timmeren en metselen, in plaats van voldoen aan ‘beroepsgerichte kwalificatiestructuren’. Ik ben geneigd Schaberg gelijk te geven."

    De tekst van de VNG (in haar Handreiking subsidiebeleid) vind ik beter dan ondersteunen/faciliteren van de persoonlijke ontwikkeling van burgers: "Taak openbare bibliotheken is alle burgers vrije toegang tot informatie, kennis en cultuur te bieden, zodat zij zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in de maatschappij."

    Ik vind "visiedingen" heel mooi, maar ben altijd meteen weer benieuwd naar de concretisering. Wat dat betreft val ik Hans Veen bij. Focussen, keuzes maken: dat vindt het openbare bibliotheekwerk heel lastig.

  • Wat gaan we doen met alle reacties en bijdragen, Frank? 

  • Goed verhaal.  Ook goed dat wat flodderig beleidsjargon nog even scherp gedefinieerd wordt. 

    De vraag is wel: hoe dit in daden en scherpe keuzes om te zetten in de bibliotheekbranche. Het zou mooi zijn als er een lange termijn visie komt die op langere termijn houdbaar is. Jouw verhaal vind ik een hele mooie aanzet in de goed richting.  Vervolgens meer aan dacht voor programma's die deze visie omzetten in daden. De focus op secundaire dingen als retail, het trage getut met e-books,  de trage ontwikkeling van de Digitale Bibliotheek helpt niet.  Dat ligt niet altijd aan de branche, maar meer cohesie in de aanpak door gemeenten en bibliotheken, meer focus en tempo zou erg helpen. Het gegeven dat lokaal bibliotheekbeleid van gemeenten nu alle kanten uitvliegt, helpt ook al niet. Hierdoor gaat veel tijd en inzet in de branche verloren. 

    Nuttig om Henri Greve als  founding father van de Leeszaalbeweging en moderne openbare bibliotheken nog even aan te halen. 

    Ik voeg daar graag nog een citaat aan toe: 

    Henri Eckhardt Greve  (1878 – 1957) aan de overheid :“Stel ruime leeszalen en bibliotheken open voor uw werkende en ontwikkelde burgerij, van wie uw welvaren afhangt….helpt hen, die gij hebt leren lezen op uw scholen, aan goede boeken om te lezen en verder te leren…schept kosteloos toegankelijke plaatsen waar iedere inwoner voorlichting en inlichting vindt over alles wat hij wenscht te weten, te begrijpen en te genieten.”

    Als we even de archaïsche taal omzetten naar modern jargon, kun je betogen dat de ideologische wortels van het openbaar bibliotheekwerk nog steeds relevant zijn. Kijkend naar het huidige tijd is het aardig om te zien wat in het kader van Intelligent Communities gedefinieerd is als fundament voor innovatie: 

     

     Digital Inclusion 

    When we talk about digital inclusion, we're really talking about preventing digital  exclusion. As broadband deploys widely through a community, there is serious risk that it will worsen the exclusion of people who already play a peripheral role in the economy and society, whether due to poverty, lack of skills, prejudice or geography. Deeper exclusion increases income inequality and all of the ills that go with it, while raising yet another obstacle to social mobility”

      

    Het gaat dan om de volgende aspecten van digital inclusion:

    •  Acces to broadband
    • Affordability
    • Skills
    • Literacy and numeracy
    • Relevancy
    • Capacity building
    • Voorbeeld: Riverside California Public Library als  deel van de infrastructure

      Uit: The Top Seven Intelligent Communities of 2011; Health in the Intelligent Community, 1 June 2011

    Op een aanzienlijk deel van deze aspecten kan de openbare bibliotheek een forse bijdrage leveren:

     

    • Voor hen die zelf niet over ruimte, rust en faciliteiten thuis beschikken is de bibliotheek een vrijplaats (acces)
    • De bibliotheek biedt trainingen in mediawijsheid (skills)
    • De bibliotheek beidt laaggeletterden samen met volwasseneducatie en ROC’s een taalprogramma (literacy)
    • De bibliotheek draagt bij aan toegankelijk en praktisch bruikbaar maken van informatie uit internet (relevancy)
    • De bibliotheek beschikt over faciliteiten om  activiteiten in volume aan te bieden (capacity)
    • De bibliotheek draagt als cultuur- en kennisinstelling bij aan een goed vestigingsklimaat

     

    Dit eist van de bibliotheek sterke uitbreiding van gerichte activiteiten en een fors landelijk programma, waarbij de social return duidelijk zichtbaar wordt gemaakt.  Om effect te sorteren is het bovendien nodig scherpe keuzes te maken. Veel middelen worden nu nog besteed aan boekenuitleen en dure logistiek. Graag meer middelen op gerichte programma’s rond ontwikkeling, leren, informatie,  lezen en taal.  Vooral meer netwerksamenwerking met andere partijen versterkt enorm. Wat het effect ook vergroot is het criterium  ‘veel, vaak en vroeg beginnen’.

     

    Ik ben een grote fan van het programma Bibliotheek Op School.  Het is alleen jammer dat op de onderdeel de social return nog wat magertjes in beeld wordt gebracht. Terwijl uit onderzoek blijkt dat investeren in lezen en taal op jonge leeftijd later - ook in vervolgonderwijs en carrière -  voor kinderen en de samenleving veel oplevert.  Ook een gemis is dat  er geen helder inzichtelijk exploitatieplan is voor de langere termijn.  Scholen en bibliotheken moeten nu weten waar ze financieel instappen, ook als subsidies wegvallen.  Er is bij scholen veel terughoudendheid om in activiteiten te participeren waar later bij wegvallen van subsidies de (te hoge)  rekening wordt gepresenteerd en om die reden weer moet worden afgehaakt.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

  • mooi betoog, dit verhaal zou in elke bibliotheekorganisatie gelezen moeten worden!

    @Jeanine, dat gesprek gaat er komen, je hoort er van!

    @Frank: zonder gele briefjes, beloofd...

  • @allen: dank voor de bijval!

    @Wim: het maatschappelijk belang van ondersteuning van persoonlijke ontwikkeling lijkt me evident, als je persoonlijke ontwikkeling ziet als beginnend bij de basisvaardigheden waar jij het in je stuk over hebt. Persoonlijke ontwikkeling begint op je geboortedag en eindigt op je sterfdag. Mogelijk heb jij het gelezen als 'persoonlijke ontplooiing', dus als 'iets extra's', maar zo heb ik het niet bedoeld. Over de bestuurlijke ontwikkelingen die de SIOB-visie hebben vertraagd: daar heb ik het bewust niet over willen hebben, want laten we het in ...naam over de inhoud hebben. Bestuurlijke heisa heeft de noodzakelijke vernieuwing van het openbaar bibliotheekwerk de afgelopen jaren al genoeg in de weg gezeten. Basta.

    @Marjan: ad. 1)ik volg de wetenschapsfilosofische discussie maar zeer zijdelings, maar ik heb de laatste jaren met instemming wat bijdragen gelezen die stellen dat theorie beter af is zonder ontologische 'wezens'-uitspraken. Die worden altijd door een kennend subject gedaan, waarop andere subjecten kunnen reageren met 'dat zeg je nu wel, maar volgens mij...'. Alle uitspraken over de werkelijkheid zijn observaties, en dus vanuit een bepaald standpunt gedaan. Juist ontologische uitspraken proberen zich hieraan te onttrekken, maar kunnen altijd als epistemische uitspraken worden gedeconstrueerd. Theorie zou daarom beter af zijn zonder ontologie. Overigens heeft het postmodernisme niet het alleenrecht op (inter)subjectivisme, maar het modernisme evenzeer. 'Objectief modernisme' klinkt mij daarom vreemd in de oren... Maar het zou goed zijn hier nog eens over door te filosoferen! Ad. 2): goed punt, ga ik zeker opnemen.

    @Jeanine: de consequenties voor de dagelijkse praktijk zijn denk ik niet zo fundamenteel; zie ook de invulling van schema 1.3 waarin al veel dingen staan die openbare bibliotheken op dagelijkse basis doen. De cellen in dat schema kunnen nog wel meer activiteiten herbergen. Belangrijk is denk ik je te realiseren dat de kritiek van mensen vanaf de zijlijn, dat 'bibliotheken in verwarring zijn en maar van alles gaan doen om hun relevantie aan te tonen', met een kader als dit kan worden gepareerd: 'nee, we zijn juist bezig ons los te maken van de eenzijdige focus op boeken uitlenen en terug te keren naar de oorsprong van ons werk'. Het essay van 'Maasland' heb ik dan ook met veel instemming gelezen. Doorpraten is altijd goed, maar communicatie in groepn neigt er naar mijn ervaring toe te breed uit te waaieren om tot concrete resultaten te leiden. Je moet er in elk geval voor waken dat de groep niet te groot wordt; anders opsplitsen in kleinere groepen van max. 8 personen, en elk met gespreksleider die de groep bij de les houdt en op eindresultaat aanstuurt; en dus vooral geen geeltjes gaat laten plakken ;-)

  • Goed verhaal Frank!

    Het lijkt me heel interessant om rondom deze tekst en eventueel het essay van de Bibliotheek Maasland eens een middag door te praten in een groter gezelschap. Ik kan me in beide teksten goed in vinden maar geldt dat voor de hele branche? En wat gaan we er dan mee doen, met deze uitgangspunten? Wat heeft dit voor praktische gevolgen in de dagelijkse praktijk en hoe brengen we deze boodschap over? 

  • Heb je voorstel met belangstelling en met instemming gelezen. Ik heb twee aan elkaar gerelateerde opmerkingen:

    1) ter overweging: vul de epistemische dimensie (in je theorie, niet perse in de tekst) aan met de ontologische dimensie. De eerste zegt iets over het (te kennen) object, de tweede over het denkende subject. De relatie tussen de twee is van belang. Het maakt veel uit welke kentheoretische of ontologische positie je inneemt: een objectief modernistische of een (inter)subjectief postmodernistische. Uit je definitie maak ik op dat je van de laatste uitgaat.

    2) Kennis en het vermogen om bronnen te duiden zijn breed over de maatschappij verspreid - "er is veel te doen in de wereld". De bibliotheek is niet meer de objectieve autoriteit die zij voorheen op de vlak was. Als we het hebben over de middelen waar de bibliotheek over beschikt dat gaat het in de toekomst niet meer alleen over media maar ook over het vermogen om mensen met kennis in je netwerk op te nemen. In dat licht wordt de functie 'ontmoeting en debat' van groter belang. M.b.t. je schema 1.2 vraag ik me dan ook af of je 'het verbinden van mensen en hun kennis' niet in je omschrijving op moet nemen in de cel ontmoeting&debat/epistemisch. De functie 'ontmoeting en debat' is ook van toenemend belang gelet op het secundaire doel van de bibliotheek: het functioneren van de open democratische samenleving of in termen van  je Engelse quote 'the desire to create a new society'.

  • Een mooi vision thing, Frank, ik kan er weinig kritiek op hebben of het zou moeten zijn dat "persoonlijke ontwikkeling" m.i. wel heel duidelijk een maatschappelijk belang moet dienen om er overheidsgerlden voor in te zetten. Zie ook hier, bovenin.

    Waar ik wel benieuwd naar ben is waarom het SIOB het hele gefaseerde traject "visie-ontwikkeling", dat met een prachtige planning op de SIOB-site heeft gestaan (en daar later van verwijderd is), niet heeft afgerond.

    Maria Heijne zei, verwijzend naar dat traject, tegen mij: "Het plan van aanpak [om een visie te formuleren op de maatschappelijke functie van de (geïntegreerde) bibliotheek - wk] bouwt deels voort op het proces dat in 2011 is ingezet, maar helaas begin 2012 niet tot een voltooid document heeft geleid, ook al door het beslag dat de zaken rondom de Raad voor Cultuur op ons legden. Op basis van de adviezen van de Raad voor Cultuur stellen we het doel van de visie nu enigszins bij. Echter zaken als "geïntegreerde bibliotheek" en "contextualisering" komen daar zeker in terug." (zie ook hier).

    Maar was er meer aan de hand rondom deze visie-ontwikkeling dan dat de Raad voor Cultuur vond dat OCW de subsidie aan het SIOB maar moest intrekken? Zo'n proces van visie-ontwikkeling, met wellicht botsende meningen, discussies over formuleringen en wat er wel of niet in zo'n documen moet komen, lijkt me minstens zo interessant als een glad einddocument om in een la te stoppen, of er een handige, zeer bekorte ppt-presentatie voor drukbezette wethouders van te maken.

This reply was deleted.

GO opleidingen

Nedap Librix