BNL-Blog: De White Label Website Infrastructuur

[Jan Klerk]

Zoals op mijn eigen weblog aangekondigd hierbij de eerste bijdrage voor de BNL-blog. Reacties zijn welkom!

Bibliotheekprofessor Frank Huysmans trok in 2008 in zijn onderzoeksrapport over de toekomst van openbare bibliotheken de conclusie dat bibliotheken het alleen gaan redden als er o.a. flink wordt geïnvesteerd in een landelijke digitale bibliotheek. Drie jaar later is het dan zover. Dit jaar/begin volgend jaar wordt in vier releases (mei, augustus, oktober, januari 2012) de infrastructuur van de Landelijke Digitale (openbare) Bibliotheek gerealiseerd. Die infrastructuur is nodig om straks een groot aantal innovatieve digitale diensten te kunnen realiseren voor en door openbare bibliotheken. Het is de bedoeling dat álle openbare bibliotheken in Nederland worden aangesloten op deze infrastructuur. Dat aansluiten gebeurt in fases. Dit jaar hebben 68 bibliotheekorganisaties van het Ministerie van OCW subsid... om te worden aangesloten op die infrastructuur. 2011 moet je nadrukkelijk als een pilotjaar zien. Alles is nog nieuw, er zullen ongetwijfeld kinderziektes zijn en niet alle mogelijke aansluitingsproblemen zijn vooraf bekend. Je zult daarom zien dat het in 2012 voor de volgende aan te sluiten groep bibliotheken een stuk vlotter zal gaan.

Het is de bedoeling dat er wordt aangesloten op de drie hoofdonderdelen van de infrastructuur: ‘De Nationale Bibliotheek Catalogus’ oftewel de ‘NBC’, het zgn. ‘Datawarehouse’ en de ‘White Label Website Infrastructuur’ (hierna te noemen WLWI). Voor de realisatie hiervan zijn door Bibliotheek.nl verschillende Europese Aanbestedingen uitgevoerd. Met het infrastructuurproject opereren bibliotheken in de frontlinie van de digitale innovatie en ik denk dat we straks enorm trots mogen zijn op de resultaten. Op deze weblog zal ik proberen in te zoomen op de verschillende onderdelen van het project en de consequenties daarvan voor openbare bibliotheken te beschrijven. En dat voor zover mogelijk in eenvoudige bewoordingen.

Infrastructuur Digitale Bibliotheek versus White Label Website Infrastructuur
Eerst maar eens die White Label Website Infrastructuur. Dat is de infrastructuur die nodig is om de zgn. White Label Website mogelijk te maken. Een website die voor alle bibliotheken zowel technisch als functioneel hetzelfde is, maar die het wel mogelijk maakt om binnen de voorwaarden van de landelijke huisstijl je als lokale bibliotheek te profileren met ook eigen content. Die WLWI is dus een onderdeel van de Digitale Infrastructuur (de hoofdstructuur dus zoals genoemd in de eerste alinea) en valt ook uiteen in een aantal onderdelen die tijdens eerder genoemde releasemomenten worden opgeleverd. We hebben het dan concreet over

• Een ‘Web Content Management Systeem’ (WCMS), dat is de software die nodig is om al die verschillende websites van openbare bibliotheken te bedienen. Die software is webbased dus en wordt niet lokaal geïnstalleerd.
• Een Widgetstore waar bibliotheken widgets kunnen afnemen om op hun websites te gebruiken en waar bibliotheken ook zelf widgets aan toe kunnen voegen zolang deze aan de voorwaarden voldoen.
• Niet te vergeten de widgets zelf natuurlijk.
• Een ‘Digital Content Repository’ (hierna DCR) oftewel een digitale ’opslagplaats’ waarin je de content bewaart die nodig is om op de websites van openbare bibliotheken te tonen. Dit kan dus ook door bibliotheken gegenereerde content zijn!

Al die componenten en daarbij behorende data gaan draaien op centrale servers die door Bibliotheek.nl worden gehuurd. De landelijk digitale bibliotheek zit straks dus ‘in the cloud’.
Maar was er in Deventer niet ook al een White Label Website gelanceerd? Daarover zo meer.

Afscheid nemen van je huidige website en cms
Websites van openbare bibliotheken kunnen straks worden ‘bediend’ met één Web Content Management Systeem (CMS) en gemeenschappelijk (ja er wordt ook wat van de bibiotheken verwacht) gevoed met content en services. Die constructie wordt de ‘WAAS’ genoemd: ‘Websites As A Service’. Het is de bedoeling dat alle bibliotheken een plekje krijgen in de WAAS, van waaruit ze hun eigen gegevens kunnen bijhouden. Dit is één van de spannendste onderdelen van het aansluitingstraject. De WAAS komt namelijk in de plaats van alle op dit moment door bibliotheken gehanteerde cms-sen en websites. Kortom het is de bedoeling dat de bibliotheken die dit jaar worden aangesloten op de digitale infrastructuur afscheid gaan nemen van hun huidige CMS’sen zoals Bart, Joomla, etc. en daarmee ook afscheid nemen van hun websites die daar nu op draaien. Dat afscheid nemen is natuurlijk een pijnlijk proces. Wat te denken van al de investeringen, tijd en energie die je in je huidige website hebt gestoken! Aan de andere kant kan dit afscheid heel bevrijdend zijn. De aansluiting levert je namelijk, als het goed is, veel tijd op die je aan andere zaken kunt besteden en is in die zin een reële kostenbesparing. Het is echter voor de meeste bibliotheken echter lastig om afscheid te nemen van hun website op een moment dat het qua beeld en functionaliteit nog helemaal niet helder is wat je te wachten staat. Wat is bijvoorbeeld standaard en wat is flexibel? Dat zijn belangrijke vragen waar we ook in Haarlem graag antwoord op willen hebben.

White Label website Deventer versus White Label WAAS
De WAAS moet er voor zorgen dat bibliotheken op de meest efficiënte manier en tegen de laagst mogelijke kosten webservices kunnen gaan afnemen. Volledige deelname van alle bibliotheken zal het uiteindelijk voor alle deelnemers goedkoper maken. Er bestaat in het land de nodige verwarring over wat nu precies onder die White Label Website wordt verstaan. Ook de website van bibliotheek Deventer is vorig jaar Oktober namelijk gepresenteerd als een White Label Website. De website van Deventer kun je volgens de definitie ‘White Label’ noemen omdat er in Deventer gestreefd is (op basis van de toen bekende specificaties van Bibliotheek.nl) naar één uniform websitemodel qua layout en functionaliteit en daarbij is vormgegeven volgens de laatste versie van de landelijke huisstijl. Verder zou de Deventer site gemakkelijk kopieerbaar moeten zijn naar andere bibliotheken.
Maar de in Deventer gekozen constructie is feitelijk iets heel anders dan de WAAS die op dit moment in opdracht van Bibliotheek.nl wordt gebouwd. Ook de Deventer huisstijl wijkt inmiddels af van de laatste versie. Dat is simpelweg een gevolg van voortschrijdend inzicht. Neemt niet weg dat onderdelen van het Deventer traject,zoals de widgets, straks herkenbaar, maar op een andere technische basis, terug kunnen keren in de WAAS. Verder zullen leermomenten van het Deventer-traject gebruikt worden bij het inrichten van de WAAS.

Consequenties voor de lokale bibliotheek
Ook in Haarlem gebruiken we onderdelen die in Deventer zijn ontwikkeld en geschikt gemaakt voor de Haarlemse website. Daarbij gaat het om een aantal widgets die zijn aangepast aan de in Haarlem gebruikte configuratie van cms Bart4 en bibliotheeksysteem Vubis Smart. Ook voor Haarlem betekent aansluiten afscheid nemen van de huidige website, een website waar we trots op zijn en waarmee we voorop liepen in technische ontwikkeling. Ook in Haarlem willen we graag concreet weten wat we qua functionaliteit kunnen verwachten van de WAAS. Het is zeker positief als we niet langer tijd hoeven te investeren in de ontwikkeling van een algemene website en dat we ons kunnen gaan concentreren op meer specifieke webdiensten, dat gaat zeker heel veel uren schelen. Maar we willen liever geen achteruitgang qua functionaliteit. Verder was onze navigatie mede gebaseerd op input van klanten. Hoe zit dat bij de nieuwe site? Kortom meer helderheid over de gekozen layout, de aanpak en specificaties van de WAAS zouden welkom zijn. Hopelijk kan ik hierover én over de planning van de verschillende onderdelen in een volgend  bericht meer informatie geven. De WAAS komt in elk geval in oktober dit jaar beschikbaar voor de bibliotheken die het implementatietraject gaan doorlopen.

Kosten
Belangrijk om te weten is dat er bij de realisatie van de WLWI van wordt uitgegaan dat er volledig door de aan te sluiten bibliotheken wordt deelgenomen. Bibliotheken die half of op een andere manier willen deelnemen omdat ze bijvoorbeeld de huidige website willen behouden en/of alleen centraal ontwikkelde webdiensten en widgets willen afnemen zullen extra kosten moeten maken voor maatwerk. Die extra kosten zijn altijd voor rekening van de bibliotheek en kunnen niet worden gedekt uit de OCW subsidie voor aansluiting. Verder is het natuurlijk zo dat iedere afwijking van een individuele bibliotheek kostenverhogend werkt voor de bibliotheken die wel volledig deelnemen. Ik kan me herinneren dat in april 2008 tijdens de ‘24-uurs Conferentie’ de aanwezige bibliotheekdirecteuren met veel vuur pleitten voor meer centrale regie en sturing op innovatie en hamerden op het belang van het ontwikkelen van een gezamenlijk gezicht van de openbare bibliotheken in Nederland. De WLWI is mijns inziens een essentieel onderdeel van dit gezamenlijk gezicht. Beste bibliotheekdirecteuren, laten we nu doorpakken!

Foto: Play by the New Rules door Chocolate Geek

[Jan Klerk]

@Dicky De Digitale Etalages en de Eregalerij eBooks zijn de eerste zichtbare werkende onderdelen van de Digitale Bibliotheek.

[Dicky van den Broek]

Staat er al iets online?

[Dicky van den Broek]

@Dennis

Dank je voor je uitgebreide reactie met (eindelijk :) )duidelijke uitleg. Hier kan ik wat mee. Er blijven nog wel vragen over, maar ik zie nu met een iets geruster hart de eerste oplevering tegemoet!

[Hans Portengen]

@Jan:

Bedankt voor jouw nieuwe BNL-blog. De blog en alle reacties daarop is pure winst qua communicatie over BNL. En Dennis..., inderdaad BNL is van ons. Ik sta dan ook nog steeds achter BNL als gezamenlijk gezicht van de ob-en, zelfs als dat betekent dat wij in de Bollenstreek een deel van onze autonomie op dit terrein moeten inleveren. Het enige waar ik me wel zorgen over maak is de kostenontwikkeling van BNL. Het is niet ondenkbaar dat landelijk enthousiast wordt gewerkt aan een ambitieus, maar duur BNL. Uiteindelijk zal ik naar steeds kritischere gemeenten moeten kunnen uitleggen waarom wij geld uitgeven aan BNL. En daarbij is, naast alle inhoudelijk argumenten, helderheid en transparantie over de kosten(voordelen) essentieel.

[Dennis Eijsten]

@Dickey:

Er zijn allerlei hardnekkige misvattingen die keer op keer de kop opsteken. Ik ben daarom blij met je reactie omdat daaruit heel helder wordt waar precies de zorgen t.a.v. het collectieve verhaal vandaan komen. Ik probeer het daarom heel specifiek op in de gaan:

1. Bibliotheek.nl is GEEN leverancier. We zijn opgericht voor en door de bibliotheken (door jullie zelf dus) met een opdracht: bouw met subsidiegeld een collectieve infrastructuur en zorg dat de innovatie daarop kan versnellen. Zie ons dus alsjeblieft meer als je eigen ICT-afdeling, maar dan voor de collectieve, digitale zaken op nationaal niveau. Er valt met ons dus ook gewoon te overleggen.

2. Ook als je geen WAAS hebt kun je de widgets gewoon gebruiken. Daarom is de oorspronkelijke opzet juist veranderd: we hebben nu server-sided widgets die zonder moeite in iedere omgeving kunnen draaien.

3. Bij iedere (cloud-)oplossing die je kiest maak je jezelf afhankelijk van techniek, in de zin van dat die techniek het moet doen. Daar maak je afspraken over, de zogenaamde SLA's. Het gebruik van de WAAS zelf kost niets. We moeten wel met z'n allen de exploitatie- en beheerskosten voor de backoffice, de infrastructuur betalen. Maar ik hoop dat het rijk daar op termijn substantieel aan wil bijdragen.

4. Je kunt ALTIJD offertes blijven opvragen bij anderen. Het enige waar wij gezamenlijk de standaarden van moeten blijven bewaken is de infastructuur, het backofficegedeelte onder de motorkap waar de gebruiker verder niets van ziet. Die infrastructuur en alle content die daarin zit wordt ontsloten via API's en webservices waarmee in principe iedereen mooie apps en widgets kan maken. Sterker nog, die ontwikkelingen op de producten- en dienstenlaag zal Bibliotheek.nl, behoudens een aantal randvoorwaardelijke widgets helemaal niet zelf kunnen en willen uitvoeren!

5. Snel reageren en innoveren: we willen dus juist graag dat de bibliotheken en PSO’s zelf de innovaties bedenken en eventueel met partners uitvoeren. Maar als er dan meteen een gezamenlijk ICT-fundament ligt waarop die innovaties kunnen draaien, kun je die ook snel “uitrollen” en beschikbaar stellen aan andere bibliotheken, zonder eerst allerlei koppelingen met lokale systemen te moeten maken. Mooi toch?

6. De widgetstore, de 20 basiswidgets en de zaken die nodig zijn om ze in de meest gebruikte webomgevingen te laten draaien zijn allemaal betaald en ontwikkeld en komen er dus gewoon. Maar dat is niet alles. In die infrastructuur zitten verder nog allerlei zaken als: gezamenlijke contentopslag / hub (DCR), gezamenlijk catalogus (NBC), gezamenlijke login en single signon (IAM / SSO), gezamenlijke betaalfunctie en een gezamenlijk opslag van transactie en profielgegevens (CRM en Datawarehouse) Al deze zaken worden nu gratis ontwikkeld voor de bibliotheken. Maar aan het in de lucht houden van dat verhaal moeten we nog wel meebetalen

7. Dit is altijd de opzet geweest dus ik begrijp niet goed waar dat idee vandaan komt dat het concept is gewijzigd. Iedereen blijft vrij om zijn eigen weboplossing te verbinden aan de gezamenlijke backoffice en blijven gebruiken. Maar net zo goed als dat er een aantal basiswidgets wordt meegeleverd, bieden we ook alvast een goedkoop webplatform met redactieomgeving (WAAS) aan voor diegenen die nu zelf geen goede of een te dure oplossing hebben.

Wel zijn de specificaties van de widgets tussentijds gewijzigd om ze meer stand alone te krijgen. Dat is gewoon voortschrijdend inzicht. Ze zijn nu server-sided en daarmee eenvoudiger in allerlei omgevingen (Joomal Drupal, Bart, IGoogle, Netvibes, Hyves etc.) te plaatsen. De SDK met daarin de specificaties voor de widgets komt in april beschikbaar en dan kan iedereen dergelijke widgets bouwen. En die ZIJN dus geschikt voor de sociale media maar ook beter te gebruiken voor blinden en slechtzienden bijvoorbeeld
De Deventer-widgets die op basis van de vorige specs waren ontwikkeld bouwen we nu zelf om. Met subsidiegeld inderdaad. Verder blijft jouw idee over de widgetstore, het uitwisselen van widgets en de mogelijke exploitatie exact hetzelfde als dat van Bibliotheek.nl

Nogmaals, die cms’sen kunnen gewoon gebruikt blijven worden in combinatie met de widgetstore en de collectieve backoffice. Maar omdat er steeds meer functionaliteit in die backoffice komt te zitten (bijvoorbeeld de gezamenlijke contentopslag (DCR) wordt het cms steeds minder belangrijk. Uiteindelijk is het nog slechts een framework waar je widgets in plaatst. De functionaliteit zit daarmee in de widgets en de collectieve backoffice / infrastructuur. Al het gedoe met werkgroepen, groepskortingen, hosting en het synchroon houden van ontwikkelingen is dan helemaal niet meer nodig ;-)

[diane23dingen]

@nazdrave1970 deze? http://www.stichtingbibliotheek.nl/Nieuws_manualhuisstijl.htm huisstijlhandboek voor online toepassingen

[Dicky van den Broek]

Ook wij maken ons grote zorgen over de huidige ontwikkelingen. 

Bibliotheek.nl krijgt hierdoor als leverancier een monopoliepositie, iets waar we nu juist vanaf wilden. Zoals het er nu staat moet iedere bibliotheek die straks geen gebruik maakt van de WAAS (een nieuw stand-alone cms), wil hij de widgets op zijn site hebben, deze widgets zelf geschikt gaan maken voor zijn cms en dit zelf betalen. Maak je wel gebruik van de WAAS dan ben je zowel qua techniek als qua kosten volledig afhankelijk van bibliotheek.nl. Je kunt nooit een offerte bij een andere partij opvragen om iets te maken. Ook zetten we onze vraagtekens bij de capaciteit van bibliotheek.nl om snel in te spelen op nieuwe ontwikkelingen, aangezien het project al meer dan een jaar aan de gang is en we nog niets hebben (geen voorbeelden, geen specificaties, geen kostenoverzicht etc.). Snel reageren is cruciaal in internetland.

Het verwondert ons ook dat het met de enorme financiële armslag niet is gelukt een basis te creëren (widgetstore, ca 20 basiswidgets geschikt voor 3 cms systemen en sociale media, template/css voor 3 cms systemen, zoveel is het niet) waar we allemaal gratis gebruik van kunnen maken. Dit is een moeilijke tijd, waarin de bibliotheken bezuinigen moeten en er zelfs mensen ontslagen worden. Hoeveel subsidie is er ook alweer ontvangen...? (1 miljoen waarover gesproken werd of 7 miljoen cf plan van aanpak...)

Wij denken dat de oorspronkelijke opzet op de lange termijn veel goedkoper en sneller is, ook al zou de WAAS nu gratis aangeboden worden. De kosten van het geschikt maken van de widgets voor 3 systemen en sociale media geldt namelijk, als wij het goed begrepen hebben, alleen voor die widgets die gegevens uit de bibliotheeksystemen willen halen. Niet voor widgets met een embed code (bijvoorbeeld nieuwswidgets, die iedereen op zijn/haar website kan zetten) waar je eenvoudig een ander rss feed in kunt zetten. Daar kun je namelijk een simpel programmatje a la widgetbox, voor maken/kopen waar je standaard sjablonen in zet. Het geschikt maken van deze functionele widgets zou dan prima met subsidiegeld betaald kunnen worden. Op de lange termijn, als de systemen voor bibliotheken hetzelfde zijn (bijvoorbeeld 1 catalogus waar alle klanten op kunnen inloggen), verdwijnt dit probleem namelijk.

Ook zijn er in den lande al bibliotheken die voor hun systeem een template/css en widgets klaar hebben (deventer voor joomla, Haarlem voor Bart, Helmond en Cuyk voor Drupal). Deze widgets kunnen zo in de widgetstore. Als iedere bibliotheek jaarlijks een heel klein bedrag betaalt voor iedere widget die hij op zijn site heeft worden uiteindelijk de ontwikkelkosten zelfs terugverdiend. Hierdoor kunnen ook anderen widgets maken zonder daarvoor direct betaald te worden, omdat dat zich terugverdient. Dit was het oorspronkelijke idee en dat was prima, omdat je zo snel op ontwikkelingen kunt inspelen tegen lage kosten. Bovendien bespaar je met de widgets die geschikt zijn voor sociale media ook op je promotiekosten, omdat de klant voor ons gratis promotie maakt, als hij zo'n widget op zijn/haar site zet. Het maken van een template/css is op basis van het uitstekende 104 pagina's tellende huisstijl handboek ook niet zo'n probleem en kan, eenmaal geschikt voor een cms, zo gekopieerd worden. (http://www.biblionet.nl/landelijkehuisstijl/index.html, je moet wel een login hebben hiervoor) (P.S: ik ben enigzins technisch maar geen widget-specialist, dus als ik dit gedeelte niet helemaal goed geinterpreteerd heb, correct me if I am wrong!)

De kosten die voor iedere bibliotheek blijven bestaan zijn namelijk de kosten voor hosting, configuratie en upgrading en (training van) webredactie. Hoe minder bijkomende kosten er zijn, hoe beter dus.

Het voordeel voor kleine bibliotheken om te kiezen voor de WAAS is net zo groot als het voordeel voor kleinere bibliotheken om te kiezen voor joomla, drupal of bart, als deze bibliotheken zich groeperen in een werkgroep, net zoals dat bij Joomla gedaan is. Per werkgroep kun je dan namelijk een bedrijf uitkiezen dat de hosting etc gaat doen en groepskorting bedingen. Omdat er veel spelers op deze markt zijn kun je tot een gunstige prijs komen. Als je persé 1 cms systeem wilt, kies dan, liefst na een aantal jaren uitproberen om te kijken welke het best bevalt, een van de drie.

Kortom, het oorspronkelijke plan was prima! Jammer dat dit zonder enig overleg is veranderd. Stand-alone is ons inziens niet het goede woord als je gezamenlijk iets wilt bereiken.

[Nazdrave]

Deze week heb ik wederom het plaatje van de architectuur van de WLWI gezien die BNL nu al een tijdje hard aan het ontwikkelen is. Daar staan 3 CMS-en met naam genoemd. De hele architectuur is opgebouwd zodat de drie CMS-en gebruik kunnen maken van de centraal aangeboden widgets. Het biedt (technisch gezien) de ruimte om door derden ontwikkelde widgets op basis van (nu nog niet bekende/vastgestelde specificaties) te ontwikkelen.

Als mede-ontwikkelaar van de huidige Bibliotheek Deventer website ben ik razend benieuwd wanneer we daadwerkelijk kunnen gaan testen of een en ander werkt. Hierin ben ik vast en zeker niet de enige die hier duidelijkheid in wil krijgen. En zeker niet de enige die het eigenlijk NU wil zien/uitproberen. Op dit moment is dit echter niet mogelijk. Wanneer wel?

Opmerking... het linkje in een van je reacties naar de huisstijl is een link naar het huisstijlhandboek voor DRUKWERK. Heb je ook de link naar het definitieve huisstijlhandboek voor het WEB?

[Jeroen van Beijnen]

@Wim waarom wachten tot de maand voorbij is? Je kunt nu toch ook al reageren en deelnemen aan de discussie? Je zegt nu dat feiten en meningen door elkaar lopen. Ben wel benieuwd welke reacties jij als feit en als mening bestempeld :)

[Wim Keizer]

Ik zie dat ik weer heel wat te doen krijg voor m'n maandelijkse WWW ;-).

Feiten en meningen lopen hier opnieuw heerlijk door elkaar. Modern, maar heilloos. Communiceren, het is een mooi, maar moeilijk vak.

 

Wim Keizer