Ter herinnering aan een mooi product

[Arda Nieuwland]

Het zal niemand ontgaan zijn dat er een Airport Library is, en wat een strandbibliotheek is hoef ik ook niet uit te leggen. Maar kent iedereen de themacollecties voor zorginstellingen? Ik vermoed van niet. Dit stukje bibliotheekwerk heeft nooit de krant gehaald en daarom wil ik het hier even aan jullie voorstellen.

Een themacollectie voor een zorginstelling bestaat uit 20 ‘materialen’: dat kunnen platenboeken zijn, voorleesboeken, cd’s, dvd’s, een poster, een spel, een puzzel. Zo’n collectie wordt gebruikt door een activiteitenbegeleider in de instelling en wordt ‘op maat’ samengesteld voor de groep waarvoor hij bestemd is. Vrijwel altijd bestaat die groep uit ouderen, vaak zijn het dementerenden.Het materiaal heeft daarom een hoog reminiscentiegehalte. Veel gaat over ‘vroeger’: het huishouden, beroepen, de vakantie, de kraamtijd, oude liedjes, schoolplaten, enz. Zoals bekend kan reminiscentie voor ouderen een bron van plezier zijn. En plezierige momenten zijn voor wie in een zorginstelling verblijft meestal schaars. Bij dementerenden is reminiscentiemateriaal bovendien een belangrijke, of soms zelfs de enige, manier om met hen in contact te komen.

Deze themacollecties voor zorginstellingen worden in Noord- en Zuid-Holland centraal samengesteld: bij de PSO. Zo kunnen de dure spellen rouleren, staat het materiaal thematisch geordend, zijn alle nostalgische dvd’s beschikbaar, wordt de aanschaf met zorg gedaan (eventueel via minder bekende kanalen) en werken er mensen aan die ieder onderdeel van de collectie kennen. Een netwerktaak bij uitstek dus zou je zeggen, waarvoor dan ook provinciale subsidie beschikbaar is.

In de titel  van dit stukje staat ‘ter herinnering’. Want per 1-1-2011 zal dit product verdwijnen. Níet, zoals voor de hand lijkt te liggen, vanwege de overal om zich heen grijpende bezuinigingen. Er is in dit geval sprake van een ‘ombuiging’: de subsidie is er nog steeds, maar de gezamenlijke directies van de N- en Z-Hollandse bibliotheken hebben besloten dat ze het geld voortaan liever voor andere doelen inzetten, o.a. voor marketing en ICT.

Ik wil het niet hebben over wie hier ‘schuldig’ aan zijn. Daar is het hier niet de juiste plaats voor en waarschijnlijk is het ook niet eenvoudig te bepalen. Misschien kun je zelfs niet eens van ‘schuld’ spreken. Veel makkelijker is vast te stellen wie er de dupe van zullen zijn: de bewoners van zorginstellingen, die iets kwijtraken dat niet zomaar is te vervangen.

Hoewel ik het niet zelf samenstelde, was ik toch trots op dit bescheiden maar voor veel mensen belangrijke product van de afdeling waar ik werk. Hoewel ik niet zelf heb besloten ermee te stoppen, schaam ik me toch nu het gaat verdwijnen. Vandaar dit stukje.

[Monique Schoutsen]

In één woord: schandalig!

[Edwin Mijnsbergen]

En droefstemmend...

[Ron Wessels]

Ik kende de themacollecties van zorginstellingen niet, maar ik kan me voorstellen dat de ´doelgroep´ hierop bijzonder gesteld was. Erg jammer dat die nu verdwijnen.

Hoewel je zegt dat het niet direct met bezuinigingen te maken heeft; dan toch wel indirect. Nu er harde keuzes gemaakt moeten worden, zullen waarschijnlijk verschillende min of meer soortgelijke initiatieven geschrapt gaan worden. Dat daarbij juist de ´zwakkeren´ in de samenleving geraakt worden is zeer betreurenswaardig...

Ook mijn werkgever GO opleidingen kreeg vandaag de eerste afzegging voor het geven van een bedrijfstraining bij een (niet nader te noemen) openbare bibliotheek. Ook daar moesten door forse bezuinigingen keuzes worden gemaakt.

Bedankt voor je mooie bericht.

[ria]

En dat terwijl bibliotheken vol overtuiging De Grote Zaal aan het uitdelen zijn, waar de horror van het eenzaam oud worden indringend wordt beschreven. En misschien zijn de omstandigheden in de huidige zorgcentra een beetje humaner, maar steeds meer mensen worden hulpeloos oud en en elk beetje waardigheid waar de activiteitenbegeleiding met een themacollectie aan kan bijdragen is een pluspunt. Maar ja, zo'n Nederland Leest actie is natuurlijk Marketing en geen good old fashioned biebwerk zoals het beschikbaar stellen van materialen voor doelgroepen die daar op geen andere manier toegang toe hebben. Een doelgroep die bovendien ook veel minder mediageniek is dan bijdehante schoolkinderen die een 'onze bieb moet blijven' actie beginnen.

Lees De Grote Zaal, huiver en draai dit besluit terug.

[Emmy Overman]

Ja, dit is inderdaad triest. PSO gaat per 1-1-2011 geen themacollecties voor zorginstellingen meer verzorgen. De bibliotheken worden geconfronteerd met grote bezuinigingen. Zij kunnen dit zinvolle werk niet overnemen en de zorginstellingen zijn ook al tot het bot uitgekleed. Die vinden vast ook geen verdwaald spaarpotje voor themacollecties.
Ik verheugde me toch al niet op mijn oude dag in een instelling, maar ik begin me steeds meer af te vragen wat er straks nog voor ons overblijft. Gaan onze kinderen straks verplicht voor ons zorgen? Denk het niet!

[Ton de Kruyff]

Raar toch eigenlijk, zorg voor ouderen, hun kwaliteit van leven staat overal in de belangstelling (en dat is dan nog zwak uitgedrukt) en "wij" schaffen een product af dat op een redelijk eenvoudige manier bij kan dragen aan die kwaliteit.

[Caroline Heijer]

Ik ben het helemaal met je eens. Trots en plaatsvervangende schaamte. Collecties en de kennis hierover zijn de kern van ons bestaan, marketing en ICT zijn middelen om dit uit te dragen en bekend te maken. Droevig dat het omgekeerd wordt en dat de basis het sluitstuk is geworden, dat 'zomaar' afgestoten kan worden.

[Arda Nieuwland]

@ Allen
Dank voor jullie reacties.

Ik wilde dit product graag een keer aandacht geven omdat het die naar mijn gevoel te weinig heeft gekregen (waardoor het misschien te makkelijk wordt afgeschaft).

Of collecties nog steeds de basis van het bibliotheekwerk zijn is iets waarover verschillend gedacht wordt. Maar als 'de bibliotheek is er voor iedereen' ons ernst is zullen we ook iets moeten doen voor bewoners van zorginstellingen. Die hebben niets meer aan een landelijke catalogus, interactieve bibliotheekwebsite, training in mediawijsheid, games of loungebanken, maar kunnen wél veel plezier beleven aan een themacollectie.

[karen bertrams]

Zinvolle dagbesteding: ga eens een dagje meelopen bij een zorginstelling; je weet niet wat je meemaakt in alle opzichten.
5 jaar geleden wonnen we met bibliotheek Waterland nog een prijs voor een project 'voorlezen voor meervoudig gehandicapten, door vrijwilligers' - supermaatwerk , vaak 1 op 1 , met als vitale schakel de deskundige bibliotheek - maar hoe belangrijk! Die tijden van beschaving zijn voorbij. Want dat is voor mij wat werkelijke beschaving is: het opkomen / een stem geven aan de mensen die dat zelf niet (meer) kunnen.

Karen Bertrams

Ramsey Nasr - Uit nutteloze noodzaak

laten we eerlijk zijn
als beest zijn we totaal mislukt
ik zie mij daar nog staan
op een savanne zonder uitvlucht
in het volle licht der dieren
een mond vol tanden
heel modern, heel gênant

vandaag
regerend met draadloze hand
in een land gebouwd onder water
met mensenrechten, koffieapparaten
en de natuur in mooie reservaten
voel ik nog steeds diezelfde angst
niets is veranderd
weids en eindeloos gaapt de savanne

welkom in mijn hoofd
het is een doos vol zwarte gaten
alles wat een mens verzint
zuigt zich erin: zeppelins, vakanties
zelfhaat, witte fosfor, dildo?s, anorexia
dubbelvla, dwangneuroses, shalali shalala
of de lol om een gemarteld paard
ook de dingen die niemand wil verzinnen
zitten erin: gewoon, voor de heb
ik draag een hoofd als een handicap
zwellend, kolkend, almaar zwellend
altijd vloed, nooit nog eb

geen vijand bleef er voor mij over
leeuw, griep, pest, slang
zelfs de dood slaapt aan een leiband

maar diep van binnen
in mijn grote grabbelton
daar vond ik er nog één
splinternieuw, zelfverzonnen
scharrelt een vijand
op de bodem van mijn vrije tijd
zinloos in de rondte
ik noem hem: Eeuwigheid

louter de gelegenheid
erover na te denken
volstond om hem te scheppen

gevangen zit ik als een rat
in mijn hobby, dag en nacht
en ik ben bang

ik was van plan een heldenstuk te schrijven
over het belang van kunst
haar grote nut
maar mijn blad zweeg indrukwekkend
en alle muzen weken

de waarheid is
zij heeft geen nut
kunst is maar een bijproduct
zij is niet nodig om te kunnen
eten, neuken, ademen

maar één ding kan ze
zij kan vechten waar ik vlucht
zij kan, met haar ene giftand
zij het voor een kort moment
mij redden van de eeuwigheid
en dit verlammend gat verlammen

bij een vijand zonder handvat
helpt alleen het nutteloze
dan helpt kerven in een bot
stieren schetsen in een grot
dan helpt de nachtwacht
en het zingen bij een dode

uit nutteloze noodzaak
schiep kunst de mens

en als ik verstijf op mijn savanne
van bedreigend vrije tijd
als ik mijzelf vervloek
om dit uitzicht zonder eind
als mijn kop breekt van het licht
dan huil ik niet, dan schreeuw ik niet
ik hang mijzelf niet op
maar pak een pen
en schrijf u dit gedicht

[Caroline Heijer]

Mooi gedicht!

[Arda Nieuwland]

@ Karen
Dankjewel. Met je definitie van beschaving ben ik het eens. En van Ramsey Nasr hield ik al. Dus, zoals men wel zegt 'helemaal goed'. (En heb je dat gedicht helemaal voor me overgetypt? Dat is ontzettend aardig!)
Het zou inderdaad een idee zijn om al die directeuren die nu denken dat het zonder themacollecties ook wel kan eens een bezoek aan een zorginstelling te laten brengen om ze daar ter plaatse te laten zien wat zo'n collectie voor mensen doet. Maar daarvoor is het nu te laat vrees ik.

[Tineke Datema]

Het valt me vaker op dat bij bibliotheken alle aandacht uitgaat naar nieuwe producten en innovatie. Ik ben daar niet tegen, maar ik vind dat we doorgeschoten zijn. Herbezinning op kerntaken?