"De barbaren zijn aan de winnende hand"

[Pieter Offermans]

Een confronterende ingezonden brief in het Nijmeegs universiteitsblad Vox (3 september 2009):

"Boeken uit de mode

Het voorstel om een deel van de universiteitsbibliotheek in een modieuze "Learning Zone" om te bouwen - "met honderd pc-werkplekken en digiboard"- was waarschijnlijk wel te verwachten.
Want zo te zien volgt de UB Nijmegen op deze manier de mode (altijd met de mode mee!) van de 'dood aan de bibliotheek'. Boeken voortaan als decor. In Amsterdam, bij de Openbare Bibliotheek, kennen ze het verschijnsel al, zo blijkt uit een artikel in De Digitale Archivaris: 'Mensen zitten hun weblog bij te werken, checken hun e-mail, draaien filmpje na filmpje op Youtube, zitten op Hyves, studeren of wekken die indruk, of boeken een vakantie online. Da's prachtig, maar degradeert de boeken en zo tot decorstukken van een modern soort internetcafé (...). Nou gaat het natuurlijk niet om boeken, maar om informatie. Echter zag ik in de bibliotheekmedewerkers aldaar niet direct meer de informatiedienstverlener of -specialst terug, maar meer de beheerder en helpdeskmedewerker van dat internetcafé.'
Maar eigenlijk gaat het zelfs niet in laatst instantie om 'de informatie'. Het gaat om kennis. Het gaat om denken. En die sterven langzamerhand af. 'I know that grousing about books making way for computers is not a productive critique of the changing role of the library. Still, something has died here, to make room for student lounges. and I will not cheer its death', aldus Nick Nicholas. Volgens een Amerikaanse bibliothecaris is 'the best thing about libraries that they are quiet places to study, read, write etc. I use them for research and when I need to get away from the internet ....
Someone once described the internet as a library with all the books dumped at random in the middle of the floor. What makes the library different is [that it is] an organized body of knowledge with people assigned to help you ... If you're one of these people who believe 'well-educated' means being able to search Google, read a blog, and search Wikipedia, then may God have mercy on your soul.' Vergeef ze, ze weten niet wat ze doen.

P.S. - Brief van een docent, net ontvangen: "Ik heb van studenten [in Amsterdam] begrepen dat ze tijdens de inleidende colleges voor eerstejaars nu te horen krijgen dat boeken irrelevant zijn. Het internet is veel beter. Ik heb nagezocht of dit verhaal klopt. En ja, het klopt. Studenten gezondheidswetenschappen krijgen werkelijk als eerstejaars te horen dat boeken en bibliotheken ouderwets, irrelevant en onbelangrijk zijn. De barbaren zijn aan de winnende hand." - Graham Lock, hoogleraar Politieke filosofie"

[Patrick Vanhoucke]

Is het ook bekend welke docent aan de eerstejaarsstudenten vertelt dat boeken en bibliotheken irrelevant zijn?

[Jeroen van Beijnen]

Voor studenten gezondheidszorg zijn boeken vaak nog wel bruikbaar, maar tijdschriften worden dit steeds minder. Niet omdat de inhoud van tijdschriften niet meer correct zou zijn, maar omdat deze inhoud via speciale zoekmachines veel beter ontsloten kan worden. Het benaderen van deze content via een automatisch systeem biedt veel meer voordelen dat via het oude traditionele gedrukte tijdschrift. Het lijkt mij sterk dat deze docent de catalogus en de index van medische tijdschriften beter vind werken dan Pubmed.

Dan kan men wel liever gebruik maken van tijdschriften omdat men hier een romantisch beeld bij heeft, maar dit is geen reden om nieuwe media als barbaars te bestempelen. Hetzelfde geld overigens voor mensen die populistische uitspraken doen zoals dat boeken irrelevant zouden zijn.

Boeken, tijdschriften, bibliotheken en het internet zijn allemaal heel erg relevant voor studenten. Hoe relevant zal per opleiding, onderwerpen en per docent verschillen.
Ook zal het verschillen per bibliotheek en de manier hoe bibliotheken hiermee om gaan. Als bibliotheekmedewerkers inderdaad meer als helpdeskmedewerkers en uitleenautomaten worden ingezet, dan heeft dit invloed op hoe studenten en docenten tegen de bibliotheek aankijken. Veel docenten zullen dan niet het idee hebben dat een bibliotheek daadwerkelijk toegevoegde waarde biedt...

[Patrick Vanhoucke]

Wat bibliotheekmedewerkers betreft, maak ik me al jaren grote zorgen. In Vlaanderen is voor openbare bibliotheken een vakopleiding niet meer verplicht. Je ziet dan ook steeds vaker gemeentebesturen die een dergelijke opleiding daadwerkelijk ook niet meer als voorwaarde in vacatures vermelden.

[Edwin Mijnsbergen]

Festina Lente besteedde hier ook aandacht aan (met reacties)

Ik vind die term barbaren nogal kort door de bocht. Er is niets mis met het verdedigen van de waarden van de traditionele bibliotheek maar als blijkt dat de belangstelling voor bepaalde onderdelen daarvan hard afneemt terwijl die voor internet- en andere digitale bronnen toeneemt is het m.i. gerechtvaardigd dat sommige bibliotheken zich daar op richten.

Als dan vervolgens ook nog eens blijkt dat echte speurvragen steeds minder worden gesteld maar dat mensen wel steeds vaker een beroep doen om computerkennis van al dan niet tot bibliothecaris opgeleide personen is dat vooral logisch te noemen.

Dat vind ik geen barbarij...

[Nick]

Idd. Zowieso is rondjes blijven draaien om de boekendiscussie echt dodelijk voor de bedrijfstak. De volgende fase hierin, "onafhankelijke bemiddeling in de informatievraag" wordt dat ook, als je kijkt naar de daadwerkelijke vraag. Wetenschappers en developers zijn druk bezig met het maken van software voor tekst- en bronanalyse. Mensen hebben behoefte aan internet-toegang en het vinden van hun weg daarop. Zolang ze daarvoor nog gebruik willen (en vooral noodgedwongen moeten) maken van de bibliotheek, zou ik het zeker aanbieden.

[Patrick Vanhoucke]

[Een knuppeltje in het hoenderhoek.] Dat klanten geen "speurvragen" meer aan bibliothecarissen stellen, is volgens mij een "logische" (maar daarom niet minder kwalijke) evolutie. Jaren terug heeft Microsoft de mensen wijsgemaakt dat ze met Word en Publisher zelf hun foldertjes en publicaties konden lay-outen en met FrontPage hun websites konden maken. Nu maakt Google de mensen wijs dat ze op hun eentje alle informatie kunnen vinden die ze nodig hebben.

[Nick]

Noem eens wat voorbeelden? M.i. zijn het vooral kinderen en ouderen die met "speurvragen" naar de bibliotheek komen. Kinderen willen weten hoeveel poten een kikker heeft voor hun spreekbeurt, en ouderen zoeken hun weg in het sociale stelsel of bij de overheid. In google zijn beide zo gevonden.

Er wordt altijd maar gedaan of het internet vol staat met onwaarheden, en de bibliothecaris de enige persoon is die dit Sodom en Gomorra kan navigeren...

Waar ik me drukker over maak is dat dit kennelijk verder uitgebouwd moet worden met cursussen als 23 dingen, waar de digi-bibliothecaris in spe wordt gestimuleerd om zich aan te melden op allerlei social engineering sites, of om privekiekjes te uploaden naar een commerciele fotomanipulatiesite zonder enig besef van de gevolgen op langere termijn...

[Jeroen van Beijnen]

Mensen hebben inderdaad vaak de mogelijkheid om veel dingen zelf te doen. Dat deze mogelijkheid bestaat betekend alleen niet dat iedereen die ook zomaar zonder kennis direct goed kan doen.

Als je een beetje kennis van vormgeving hebt kun je ook in Word een prima folder maken. Met dezelfde kennis kun je ook in Frontpage een prima website maken. Het probleem zit hem in de kennis die je nodig hebt om een tool goed in te kunnen zetten. Deze hebben een hoop mensen niet.

Ik denk dat dit op het gebied van informatievaardigheden ook geld. Mensen missen een hoop informatie omdat ze niet goed kunnen zoeken, selecteren, filteren en verwerken. Maar omdat mensen zich niet bewust zijn van het feit dat ze dit niet niet kunnen (ze onbewust onbekwaam zijn) hebben zij ook niet het idee dat zij hiervoor een bibliotheek nodig hebben.
De bieb zou hier een rol in kunnen spelen, maar dan moet de bieb wel kunnen laten zien dat mensen daadwerkelijk onbewust onbekwaam zijn, hierdoor belangrijke zaken missen of veel tijd verliezen en dat de bibliotheek mensen hierbij kan ondersteunen.

De grote vraag is dan of bibliotheken dit inderdaad kunnen (zijn bibliothecarissen nog wel zoekexperts die in alle digitale systemen hun weg weten) en zo ja hoe zij hun klanten hiervan kan overtuigen...

[Jaap Peters]

De Fransman Michel Albert (bedenker van het woord 'Rijnland Model'') zei het al in 1991: de meest barbaarse vorm van kapitalisme (Anglo-Amerikaans kapitalisme) is aan de winnende hand. Vandaag, Prinsjesdag 2009, zitten we op de blaren.