Bibliotheek, open uw software

[Jeroen de Boer]

Tijdens de studiedag muziekbibliotheken die ik gisteren bezocht ging één van de presentaties over het gebruik van de zogenaamde multi-touchtafel. In dit geval door het Muziek Centrum Nederland, die de tafel onlangs inzette bij een tweetal projecten. Een korte rondgang door digitaal bibliotheekland leert dat er inmiddels meerdere bibliotheken zijn die gebruikmaken van dit middel. In een topic alhier wordt bijvoorbeeld een project in de bibliotheken van Rotterdam en Delft genoemd. De tafels waarover het hier gaat zijn afkomstig van Microsoft. Op Wikipedia staat een beschrijving van het apparaat. Vanzelfsprekend draait de tafel op software van Microsoft, in dit geval een aangepaste versie van Windows Vista. De ontwikkeling van software vindt ook in een Windowsomgeving plaats.

De inzet van multi-touch applicaties als deze wordt in bibliotheekland als één van de antwoorden gezien op de vraag hoe de bibliotheek zich in de (nabije) toekomst) kan manifesteren. Verdergaande digitalisering vraagt namelijk om aantrekkelijke manieren de collecties te ontsluiten en onder de aandacht te brengen. Om dit soort applicaties voor elke bibliotheek aantrekkelijk en financieel haalbaar te maken vraagt daarom om een gedeelde filosofie. Die filosofie zou wat mij betreft in ieder geval een tweetal elementen moeten bevatten:

1. de software is gebaseerd op open standaarden
Een open standaard is een norm (of standaard) die publiek beschikbaar is. De norm bestaat uit specificaties van een bepaald type product of dienst, zodat deze door veel partijen kan worden gehanteerd. De term wordt vooral gebruikt bij hard- en software, omdat daar ook veel niet-open standaarden worden gebruikt.

2. de sofware is open source
Open source beschrijft de praktijk die in productie en ontwikkeling vrije toegang geeft tot de bronmaterialen (de source) van het eindproduct.

Microsoft is in softwareland het archetypische voorbeeld van een onderneming die zijn software niet baseert op open standaarden. En wanneer zij dat wel doet, of wanneer zij de broncode vrijgeeft gaat daar veel trammelant, danwel het ondergaan van veroordelingen, bijvoorbeeld door de Europese Commissie, aan vooraf. Ook de ontwikkeling van de open-source gemeenschap is nauwelijks rijmbaar met het karakter van de onderneming.

De kant die bibiotheken wat betreft digitale dienstverlening opgaan vraagt om een flinke (financiële) inspanning. Dit geldt ook wanneer er in plaats van een onderneming als Microsoft wordt gekozen voor kleinere (locale) ontwikkelaars. Ontwikkeling en ondersteuning van een product is altijd mensenwerk en dat kost geld. Hierbij dient wat mij betreft een aantal zaken in het achterhoofd gehouden te worden. Allereerst werken openbare bibliotheken hoofdzakelijk met gemeenschapsgeld. Voor de hand liggend is wat mij betreft dat het geld daarom ingezet wordt voor de ontwikkeling van applicaties die alle bibliotheken en gebruikers ten goede komen. De open-source gedachte sluit hier naadloos op aan. Ten tweede zou het mooi zijn dat de applicaties worden gemaakt door Nederlandse ontwikkelaars en bedrijven. Dit sluit aan op het voornemen de Nederlandse creatieve & innovatieve industrie sterker op de kaart te zetten. Ten derde is het standaardiseren van bestandsformaten een inmiddels breed gedragen tendens. De Nederlandse overheid heeft bijvoorbeeld het programmabureau Nederland Open In Verbinding in het leven geroepen. Doelstelling is 'overheidsorganisaties helpen hun weg te vinden waar het gaat om open standaarden, en hen meer bewust te maken van de mogelijkheden van open source software'. Bibliotheken zijn weliswaar geen overheidsorganisaties, maar hebben wel een maatschappelijke functie. Op de website van het NOIV staan daarom alvast een aantal argumenten die tevens uitstekend passen binnen de toekomstige digitale bibliotheekontwikkeling:

1. het verhogen van de toegankelijkheid van informatie doordat een open standaard vrije en toekomstvaste koppelingen naar informatie kan regelen;
2. het vergroten van de toekomstvastheid van de gekozen oplossingen doordat de code ook door derden onderhouden kan worden en achteraf inzichtelijk blijft (leveranciersonafhankelijk) en doordat gegevens in bestanden met een vrije en openbare structuur worden opgeslagen;
3. het bevorderen van innovatie op de softwaremarkt doordat open standaarden en source software derden de mogelijkheid bieden door te bouwen op eerdere ontwikkelingen;
4. het verlagen van de licentiekosten doordat open standaarden en source software per definitie kosteloos worden aangeboden.

Wat mij betreft zou de VOB deze handschoen moeten oppakken en beleid moeten ontwikkelen wat de ontwikkeling van open source software ten behoeve van bibliotheken voorstaat. Wat betreft de multi touchtafels zijn er in ieder geval geen belemmeringen. Er zijn namelijk ook exemplaren die platformonafhankelijk zijn en/of het gebruik van open source software mogelijk maken.

Jeroen
Weblog Muziekbibliotheek
Twitter

[Rosanne ten Caat]

Ik kan niets anders zeggen dan 'hear, hear'.

Dit: 1. het verhogen van de toegankelijkheid van informatie doordat een open standaard vrije en toekomstvaste koppelingen naar informatie kan regelen;
is de reden waarom de gehele overheid en zoveel mogelijk particulieren open source zouden moeten gebruiken. Documenten die in open source gemaakt zijn en gelezen worden, zijn voor beherende instellingen beter stabiel en toegankelijk te houden dan documenten die met software zijn gemaakt waar rechten op rusten. Niet alleen moeten beheerders de software aankopen, aanpassingen zijn door het copyright verboden.

Weliswaar vraagt open source eerder om onderhoud met eigen expertise dan software waar je onderhoud door de leverancier bij kunt kopen, en zul je voor dat onderhoud eerder jezelf moeten opleiden dan een cursus kunnen volgen, maar we worden met z'n allen toch steeds vaardiger. Die competenties worden uiteindelijk een vanzelfsprekendheid.

[Joost Geraets]

Dank je voor het cross-posten op Open 2.0 Jeroen. Ik heb daar net gereageerd.

[Rob Blei]

Open source is zinvol, ik gebruik het zelf ook. Maar laten we niet doordraven. Alle papieren boeken worden door 'een partij' uitgegeven. En de meeste partijen zijn nog commercieel ook. Dat was nooit een probleem. Met software ligt dat blijkbaar anders. Ik doe daar niet zo moeilijk over. Als Microsoft een prachtproduct ontwikkelt (en de multitouch table is zo'n product), gebruik het met plezier.
Of niet, omdat het c o m m e r c i e e l is. Maar geef de branche of Microsoft daar dan niet de schuld van.
Microsoft bashen is -in sommige kringen- een sport.

Robert W.

[Jeroen de Boer]

Rob,

Bedankt voor je reactie.

Om een misverstand weg te nemen: de keuze voor open source en/of open standaarden (en de laatste is wat mij betreft belangrijker) betekent niet dat je alleen met niet-commerciele partijen te maken hebt. Zeker in het geval van een surface-table moet er eenvoudigweg geinvesteerd worden in het fysieke product. Ze worden, met andere woorden, niet voor nop aangeboden. En als er ook producenten zijn die vergelijkbare producten ontwikkelen, maar dan op een 'open' basis, dan vind ik dat een alternatief dat veel beter past bij de bibliotheek.

Mijn pleidooi voor de inzet op open source & open standaarden en de compatibliteit daarvan met de hardware (een tafel in dit geval) gaat om het vrijelijk ontwikkelen en uitwisselen van software die ervoor beschikbaar is en komt. Het zou doodzonde zijn wanneer daaraan restricties kleven, bijvoorbeeld door strikte licentiemodellen. Ik pleit er daarom voor hier beleid op te ontwikkelen, want het gaat niet alleen om het hier en nu, maar ook om de toekomst.

Het gaat bij mijn pleidooi verder ook niet alleen over de surface-tafels of over Microsoft. Het gaat over het besef dat binnen het digitale domein software nu eenmaal een allesbepalende rol speelt. Het lijkt mij voor de hand liggend dat de bibliotheken wat dat betreft gebaat zijn bij betrokkenheid & inzicht bij de ontwikkeling daarvan. Ik zie liever dat er mooie bibliotheekapplicaties worden ontwikkeld in een vrije omgeving dan dat dat gebeurt binnen een omgeving waarvan de spelregels door één of enkele grote marktpartijen worden bepaald.

Voor alle duidelijkheid: ik ben geen softwareontwikkelaar en heb nul komma nul verstand van code. Ik zie om me heen echter wel dat de open sourcegemeenschap ontzettend mooie en waardevolle producten maakt. En de denkwijze waarop deze ontwikkeling gebaseerd is vind ik uitstekend aansluiten op de taak & functie van de bibliotheek. (en als dat wellicht ook nog eens betekent dat we hiervoor minder geld kwijt zijn is dat natuurlijk ook mooi meegenomen, maar in mijn ogen slechts een bijkomend voordeel).

[Jeroen de Boer]

De eerste treffer die ik tegenkom wanneer ik google op "surface table open source" is het volgende artikel: Open-Source, Multitouch Display: Engineers are building inexpensive.... Hierin wordt de ontwikkeling van de Microsoft- en open-source surface tables besproken. Naast het gegeven dat eerstgenoemde tafels een relatief fortuin kosten vielen vooral de volgende regels me op:
1. Currently, Microsoft has no plans to open the hardware or software of the system to developers.
2. First, the falling cost of hardware enables people to play with high technology without taking a large financial risk.
3. And the more people are able to contribute to building and improving technology, the more chance there is for innovation.

Ik zou dus liever zien dat we 'ons' gemeenschapsgeld liever aanwenden voor passende en innovatieve biebapplicaties dan het kopen van een duur product dat door de leverancier ingebouwde beperkingen kent.

[Rob Blei]

Beste Jeroen,
Blijkbaar kan ik niet zo goed zoeken ;-) Want mijn eerste hit op 'multitouch table' verwijst naar Microsoft. Of, wat waarschijnlijker is, ook zoeken op internet is niet waardenvrij. Door je query subtiel aan te passen (ik gebruikte net iets andere zoektermen), kun je het resultaat krijgen dat je wenst.
Overigens, je gaat er wel impliciet vanuit dat de zoekmachine die je gebruikt waardenvrij is. Dat is maar de vraag. Microsoft en Google zijn niet de grootste vrienden en Bing geeft een ander resultaat dan Google.
En ik wil ook nog wel even de eerste zin citeren van het artikel dat Je aanhaalt: "The iPhone popularized the idea of multitouch displays, and just last month, Microsoft brought the concept to a larger screen by releasing Surface ...". Met andere woorden, we hebben het over een Microsoft product dat nagebouwd wordt door anderen. Dat is toch heel wat anders dan een onafhankelijk Open Source initiatief.
Ja, de multitouch table is duur. Maar hij bestaat nu ! En die iPhone uit dat aangehaalde artikel is ook hartstikke duur en niet Open Source.

[Jeroen de Boer]

"Overigens, je gaat er wel impliciet vanuit dat de zoekmachine die je gebruikt waardenvrij is."

Hoe kom je daarbij? En daarnaast maakt het toch niet uit welke zoekmachine ik gebruik? Ik heb er in ieder geval niets bijzonders mee willen aantonen mocht je dat denken. Behalve misschien het bestaan van andere dan Microsoft-surfacetafels.

Hier zomaar wat andere treffers:
http://www.virtualworldlets.net/Archive/IndividualNews.php?News=2871
http://ostatic.com/blog/touchkit-open-source-multi-touch
http://en.wikipedia.org/wiki/Multi-touch
http://ct.gsfc.nasa.gov/final/MultSurfaceLightTable.pdf

"Met andere woorden, we hebben het over een Microsoft product dat nagebouwd wordt door anderen. Dat is toch heel wat anders dan een onafhankelijk Open Source initiatief."

Dit klopt niet. In het artikel staat dat de touchtechnologie al decennia lang in ontwikkeling is (en dus blijkbaar in essentie gelukkig door niemand gepatenteerd). Op bovengenoemde Wikipedia-pagina is hierover veel te lezen. Dit betekent dus dat zowel marktpartijen als bijvoorbeeld Microsoft & Apple als open source-ontwikkelgemeenschappen hiermee kunnen werken. Nabouwen van de MS-tafel is daarnaast sowieso onmogelijk, omdat Microsoft heeft haar hard- en software niet opengesteld heeft voor derden. We hebben dus gelukkig een situatie waarbij meerdere partijen kunnen werken aan invulling van de multitouchtechnologie. En dat laatste is waarom het mij gaat: Microsoft zet haar product weliswaar met veel geweld in de markt (omdat zij dat ook kan), maar er zijn zoals blijkt meer surfacetafels onder de zon.

Ja, de multitouch table is duur. Maar hij bestaat nu !

Dat klopt, maar er bestaan zoals blijkt ook alternatieven. En om terug te keren bij open source & standaarden, want daar gaat het mij in hoofdzaak om: er bestaat ten eerste hardware die past binnen die filosofie. Maar nog meer: ik vind het belangrijk dat we nadenken over een strategie voor de toekomst. Ik vind het duurzame en vrije karakter van de software daarbij van groot belang, of dat nu voor een surfacetafel over applicaties is waarvan we nu het bestaan nog niet kunnen vermoeden.

Ik denk dus niet dat we overhaast moeten stappen in een avontuur dat nu eenmaal beschikbaar is, maar waaraan we in de nabije toekomst misschien niet zoveel hebben, of in ieder geval de controle over missen.

[Titus]

Community die zich bezig houd met het ontwikkelen van DIY multi-touch tafels en software:

http://www.nuigroup.com/

[Bibliothecaris]

Jemig wat een non-discussie.
Open source is voor software. Geen hardware ! Denk maar: koop de onderdelen, minstens $ 1.500 las ik. Huur een bende techies tegen €200 per tech per uur. Daarna maken andere dure ingehuurden de software. Ben je toch gauw twee Microsoft Surface multitouch tables verder. Ja, de bibliotheek heeft poen zat.
Gaan we weer naar loodzetsel ? Of dacht je dat al die printers en zetmachines Open Source apparaten zijn.
En die Multitouch table ? Gewoon super vet !

[Joost Geraets]

Beste Bibliothecaris, er bestaat wel degelijk open source hardware. Er zijn diverse open source hardware-projecten. Maar goed daar gaat het hier volgens mij niet om. Enerzijds gaat het praktisch om alternatieven voor het Microsoft product en daarnaast gaat het om de meer strategische keuze voor vrije toegang tot informatie, interoperabiliteit en digitale duurzaamheid.

En het gaat natuurlijk niet om twee tafels. Of denk je dat dat voldoende is voor alle bibliotheken in Nederland? ;-) Als de uitwerking van een 'mulit-touch table' op basis van open source software éénmaal is gedaan dan kosten de derde, vierde en honderdste of driehonderdste beduidend minder omdat de software ontwikkeld is en vrij en kosteloos beschikbaar. Dat wil zeggen als de opdracht goed is opgesteld en de software na oplevering onder een open source software licentie beschikbaar wordt gesteld. Het mooie is dan bovendien dat niet alleen andere bibliotheken er voordeel van hebben maar bijvoorbeeld ook scholen. Misschien kan er wel een leerling-tafel voor schoolkinderen op basis van zo'n project worden gemaakt !?

Ik raad je aan om de eerdere discussie 'Welke kansen biedt het downloadverbod de bibliotheekwereld?' op deze website te lezen als het gaat om de strategische keuze voor vrije toegang tot informatie, interoperabiliteit en digitale duurzaamheid.

Wat zou je er van vinden als die door de bibliotheken zelf mede ontwikkelde tafel nog vetter wordt ! :-) En dat ze er voor zorgen dat je als je dat wilt er ook één voor thuis kunt betalen ;-) Tot die tijd geniet je gewoon van de 'super vet'te tafel die je kent. De één kiest voor een iPhone de ander voor een toestel op basis van Android. Even goede vrienden ! Het is wel goed om je te realiseren dat bibliotheken een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben. Toch?

[Joost Geraets]

Boeiende reactie "... Nu begrijpt niemand deze discussie nog. Maar je vroeg er zelf om...." van de Bibliothecaris op 'Welke kansen biedt het downloadverbod de bibliotheekwereld?'.

[Bibliothecaris]

@Joost,
Ja boeiend, ik reageer op de zware woorden over een prachtproduct. Heb je wel eens gespeeld met zo'n Microsoft Surface. Je kunt daar wel tegen zijn op principiële gronden. Of voor, op andere principiële gronden. Maar, lichtvoetig en luchtig sprong hij over de regenplas heen, daar gaat het mij niet om. Het is gewoon leuk om mee te spelen. Als we wel mogen gamen in de bibliotheek, waarom dan niet multitouchen.
Homo Ludens !