Één OB-catalogus?

[Josje Calff]

Is het belangrijk te komen tot één, voor iedereen vrij toegankelijke, catalogus van al het bezit (collecties èn connecties) van alle openbare bibliotheken in Nederland? En moet die catalogus dan onderdeel zijn van een groter geheel, zoals de Nederlandse Centrale Catalogus, en/of van WorldCat?

[Josje Calff]

Dag Francien, is het een ongepaste vraag wie die twee aanbieders zijn?

[francien]

Dag Josje, dat is geen ongepaste vraag wat mij betreft. Dat zijn NBDBiblion en OCLC.

[Jos Debeij]

Dag Josje,

alle reacties overziend, toch nog maar een langere reactie.

We moeten inderdaad zorgen dat het totale bezit van alle bibliotheken zichtbaar is. De 'oude' - van toen internet nog niet bestond - infrastructuur van PICA zorgde daar al voor: in de NCC zitten de titels én de holdings van de UKB-bibliotheken en de 13(14) WSF-bibliotheken die een bewaarfunctie hebben voor de openbare bibliotheken. Dé grote achtergrondcollectie van Nederland zit in één database! Door de koppeling met Worldcat is de Nederlandse collectie onderdeel van 'wereldcollectie'.

De NCC is tot stand gekomen vanuit gezamenlijk catalogiseren 'in pica' / GGC (incl exploitatiemodel).

Tegelijk zat aan de NCC een bestelprocedure (NCC/IBL) en een exploitatiemodel (bij OCLC/PICA met een mooie commissie vanuit UKB- en OB-wereld). Belangrijk doel is bereikt.
Maar de tijd verstrijkt en internet heeft nogal wat veranderd.
- Mensen zoeken informatie via internet. Die catalogus moet vrij via internet bereikbaar zijn – zo mogelijk langs verschillende wegen.
- Er zijn behalve de fysieke media inmiddels veel meer E-bronnen beschikbaar - en grote groepen maken alleen nog maar daarvan gebruik. Die moeten dus ook in die catalogus, maar laten zich beter langs andere wegen dan langs isbd-weg ontsluiten.
- De (door)levering van E-bronnen komt los te staan van tijd en plaats. Terwijl de oude collectie en gebruiker aan een organisatie/bibliotheek en aan tijd gebonden is.
Dat vraagt om een strategische heroriëntatie. Daarbij is het punt aan de horizon: waar willen we met zijn allen heen inderdaad gemakkelijk vast te stellen. Bas Savenije heeft - de voorlaatste OCN alweer – in zijn keynote een perfecte analyse gegeven en een heldere koers uitgezet. We willen in onze kennissamenleving zorgen dat grote groepen, zo niet alle burgers toegang hebben tot voor hun relevante collecties en content. De verzameling zo compleet mogelijk maken, toegang bieden, distributie eenvoudig mogelijk maken: voor alle burgers van Nederland.
Belangrijk is dat de strategie gedeeld wordt en onderschreven wordt door de belangrijkste partners die verantwoordelijk zijn voor toegang tot bronnen van kennis en cultuur in het publieke domein. De oude wereld van bibliotheken (UKB, OB …), maar ook van omroep, museum, archief … etc.
Vervolgens komt het aan op een tactisch programma dat langs een aantal wegen koers zit richting strategisch doel. Invoegen van de OB-collectie in de OCL-wereld van de NCC en Worldcat is daar één van. In dit verband is het interessant dat via de aquabrowser (waar over het algemeen dezelfde via NBD/Biblion gekochte titels zitten) er een platform ligt waarmee dat ook eenvoudig zou kunnen – incl holdings. Toegang tot één catalogus /index bieden is volgens mij ‘goed te doen’ – die beschikbaar stellen voor allerlei distributie (catalogi afzonderlijke bibliotheekaanbieder / google etc etc): ‘ook’ haalbaar binnen redelijke termijn. Het bestelbaar maken van fysieke bronnen is met NCC/IBL en zoek&boek (aselect/vdx) al eens vertoond, dus ook realistisch op afzienbare termijn.
Kortom: laten we het hier toch ook maar hebben over de wegen die uitvoerbaar zijn. Want voor de strategie moet je de handen op elkaar krijgen, maar voor het programma moeten partijen de portemonnee trekken. Dat moet dus slim en haalbaar in elkaar zitten en betaalbaar zijn voor de stappen die je wilt gaan zetten.
De lijn van de Econtent is complexer, aan de ene kant (licenties en rechten, toegang geregeld voor verschillende gebruikersgroepen) en eenvoudiger langs de andere kant (op internet is relatief gemakkelijk veel voor elkaar te krijgen). Dat vraagt om een aparte benadering. Wellicht een goede proeftuin. Het Panoramaproject kan een eerste wegbereider zijn.

Ik ben benieuwd of je het bij vragen stellen houdt of ook aan (eerste) conclusies wilt toekomen?

[Johan Stapel]

Ik tel momenteel maar liefst DRIE vrij toegankelijke centrale catalogi.

1) WorldCat. Wowter noemde hem al. Deze bevat de complete NCC, is vrij beschikbaar, maar verwijst alleen naar bibliotheken die hun bezitsgegevens hebben toegevoegd aan het centrale catalogiseersysteem (GGC). Helaas biedt WorldCat geen bestelknop...

2) De catalogus van de openbare WSF bibliotheken. Hierin staat wel een bestelknop. Twee bestelknoppen zelfs: Zoek&Boek (hiervoor moet je lid zijn van een bibliotheek) en een knop waarmee je (als je beschikt over een IBL-account) via het NCC/IBL-syteem een boek kunt lenen.

3) De catalogus van Bibliotheek.nl. Deze ontsluit behalve boeken ook de gigantische cd-collectie van de Centrale Discotheek in Rotterdam en een keur aan content die centraal is ingekocht door de openbare bibliotheken. Ook hier een Zoek&Boek-bestelknop.

Drie systemen dus, die allemaal vrij toegang bieden tot informatie in collecties en connecties van Nederlandse bibliotheken. Je zou denken dat het overbodig is om daar een kwartet van te maken door het realiseren van een vrij toegankelijke Nederlandse Centrale Catalogus. Toch is de huidige situatie niet ideaal. WorldCat heeft de meest uitgebreide database, maar biedt geen bestelknop. WSF heeft twee bestelknoppen, maar is beperkt tot de collecties van 14 openbare bibliotheken. Bibliotheek.nl heeft ook een bestelknop, maar ontsluit niet de gezamenlijke collecties van de Nederlandse bibliotheken. Momenteel moeten er drie grote catalogi worden beheerd. Dat zijn er twee te veel. Hoog tijd dus dat we de handen ineen slaan om een prachtige (meteen maar 3.0, waarom niet?) nationale catalogus te maken die iedere Nederlander toegang geeft tot de schat aan informatie die beschikbaar is via het landelijke netwerk van openbare en wetenschappelijke bibliotheken.

Johan

[joukeinenschede]

Yes! En dat wordt dan bibliotheek.nl.(?)

[Josje Calff]

Dag Jos, je vraagt je af of ik behalve vragen stellen, mij ook aan antwoorden waag. Een terechte vraag, maar ik moet 'm een beetje ontwijken: het zou niet fatsoenlijk zijn om als voorzitter van een adviescommissie het uit te brengen advies niet eerst aan de opdrachtgever te sturen.

Maar om eerlijk te zijn: op dit moment zijn wij nog niet verder dan de constatering, waar de meeste deelnemers aan deze discussie het wel mee eens lijken te zijn, dat we een aantal dingen WILLEN: mijn top 4 op dit moment:

1. vrij toegankelijke zoeken en vinden van bibliotheekmaterialen met maximaal resultaat (alles in bezit van alle Nederlandse OB's, UB's en andere bibliotheken plus wereldwijd, papier, digitaal, audiovisueel etc.) - en mogelijk zelfs niet eens beperkt tot bibliotheekmaterialen.

2. één IBL-knop, tenmisnte voor het totale Nederlandse bezit

3. veel meer toegang tot gelicentieerde e-content: tenminste opschaling van de huidige UKB-consortium-licenties tot landelijke licenties; toegankelijk met 1 klik.

4. één landelijke identity management / bibliotheekpas, met een scala aan mogelijkheden (de duurste biedt toegang tot de meeste content en diensten)

Ik weet nog niet in hoeverre wij erin zullen slagen ook nog te adviseren over HOE we denken dat deze resultaten het beste en het snelste te bereiken zijn.

Voor de inzichten van deskundigen uit het veld, waar deze discussie inmiddels al zo vele van heeft opgeleverd, houd ik mij nog steeds aanbevolen. Ik hoop dat niemand dit verkeerd opvat als een kwestie van alleen maar nemen en niet geven - zo is het oprecht niet bedoeld.

Josje

[WoWter]

En makkelijk kunnen ontlenen en delen van metadata in persoonlijke applicaties of die van derden.

Daarnaast ook de verrijkingen van metadata in de ene bibliotheek kunnen delen met alle andere bibliotheken en hun gebruikers. Of te wel rijkere metadata uitwisseling die verder gaat dan alleen ISBD.

[Jos Debeij]

Een mooie lijst! (het ging me niet om een lijst van de voorzitter van de commissie - het was meer de vraag om het modereren van de discussie). Het hoe lijkt me ook meer voor de partners die aangewezen worden om het waar te maken. Kwestie van opdracht, geld en tijdslot :-)

Ik kan me ook nog voorstellen dat er een verschil is tussen structurele (meerjarige) trajecten op basis van een degelijke toekomst gerichte informatiearchitectuur en quickwintrajecten die binnen een jaar klantresultaten opleveren (alle wsf bibliotheken zitten op een of andere manier in de aquabrowser - langs die weg is heel snel het totale OB-bezit in één database incl holdings en bestelknop zoek&boek - incl zichtbaarheid of het wel of niet uitgeleend is - die functionaliteit is in zoek&boek niet aangezet vanwege onzekerheid over reactietijd van systemen).

Overigens: onlangs werd op de blog van Mark Deckers over dit onderwerp gesproken. Ik voeg het toe aan de lijst: http://markdeckers.blogspot.com/2008/08/good-bad-ugly.html

groet, Jos

[Johan Stapel]

Beste Jos, interessant dat je aangeeft dat één catalogus inclusief holdings ook een optie is.

Eerder gaf je aan dat centrale registratie van holdings niet echt nodig is, omdat de technologie beschikbaar is om pas op zoek te gaan naar de vindplaats van een boek NADAT een gebruiker op de bestelknop heeft gedrukt – ik noem dat voor het gemak maar even de zoek&boek-methode.

Centrale registratie van holdings is dan meer een nice to have dan een harde voorwaarde om te komen tot een landelijke catalogus met bestelknop. Het is zeker geen QUICK WIN om een echte landelijke catalogus te bouwen. Zo eentje die VOORDAT een bestelling wordt geplaatst al ‘weet’ in welke bibliotheekcollectie het gevraagde item aanwezig is. Da´s echt wel een flinke klus, die we niet binnen een jaar hebben geklaard.

Om in te haken op je eerdere standpunt: als we het pragmatisch willen houden, moeten we inderdaad de zoek&boek-methode tot nationale standaard verheffen en een centraal titelbestand maken dat een nagenoeg complete dekking geeft van de materialen die aanwezig zijn in de collecties van Nederlandse bibliotheken.

Ik schreef gistermiddag dat we drie vrij toegankelijke bestanden hebben (WorlCat, bibliotheek.nl en WSF13), maar realiseer me nu dat ik vergat te melden dat de KB sinds kort een online versie heeft van de Nederlandse Bibliografie http://picarta.pica.nl/DB=3.9/, een kwalitatief hoogwaardig bestand met beschrijvingen van alle (gedrukte) publicaties die door de KB worden verzameld vanwege de landelijk depottaak. Je vindt hier geen bestelknoppen naar zoek&boek, bol.com, boekwinkeltjes.nl en wat dies meer zij, maar die kan je er vast wel bij denken.

Tja, dan moeten ik dus toch concluderen dat we in Nederland VIER vrij toegankelijke landelijke databases hebben…

groet, Johan

[Jos Debeij]

Hoi Johan,

Fijn dat je met jouw achtergrond als voormalig landelijk ibl coordinator (heette het zo?) die uitvoeringsverantwoordelijke was voor dat deel van de landelijke infrastructuur - met de commissie LISS (?) - meepraat en denkt.
Die holdings is inderdaad geen must wat mij betreft, maar ik kan me voorstellen dat mensen het wel prettig vinden als ze zien waar zich iets in de collectie aanwezig is. De 'zoek&boek methode' is overigens een al langer werkend IBL systeem in verschillende Amerikaanse staten. Geen Nederlandse vinding, maar import. Zoek&boek kan laten zien - op basis van de locatie die de gebruiker aangeeft (dat is de dichtsbijzijnde locatie voor de gebruiker en het vertrekpunt voor localiseren van het object) waar een bron aanwezig is - en door de directe koppeling met het systeem of het 'uit of thuis' is. Vervolgens kan iemand kiezen zelf naar de bron te gaan of op de bestelknop te drukken en het naar zich toe laten komen. Want het mooie van het openbare bibliotheekwerk is dat we een transportnetwerk hebben over het hele land, dat goed in elkaar zit en al betaald wordt. De OBD gaat bij vervanging van hun busjes zorgen dat ze groter zijn en voor zowat hetzelfde geld veel meer meekan. Vaste kosten! Laat de gebruiker dan maar bestellen. :-)

Overigens: volgens mij zit je nu in het E-archief van de KB. Verzamelen en conserveren voor de eeuwigheid. Dan heb je vast nagedacht hoe al die nieuwe rijkdom voor grote groepen burgers eenvoudig beschikbaar kan komen. Is dat zo?

Goede groet,

Jos

[Johan Stapel]

Beste Jos,

Ik was inderdaad tot 2005 IBL-coordinator en adviseerde de inmiddels opgeheven Adviesraad Landelijke Informatieinfrastructuur (LIIS), die is ingesteld nadat 60% van de aandelen van PICA was overgenomen door OCLC. De Adviesraad had als taak de in Nederland opgebouwde GGC-NCC/IBL-infrastructuur in stand te houden. In de periode dat ik die functie had, zijn in de openbare bibliotheek de landelijke diensten WSF-13-onder-1-knop en zoek&boek ontwikkeld. Dit jaar zijn de resterende aandelen van de Stichting PICA verkocht aan OCLC en is het GII-consortium gevormd, dat bestaat uit 14 wetenschappelijke UKB-bibliotheken en 13 openbare WSF-bibliotheken. De VOB is nog geen lid van het consortium, omdat zij wil wachten op de uitkomsten van de dit jaar ingezette herstructurering. VOB heeft overigens wel een optie genomen op toekomstige deelname aan de GII.

Zoek&boek is misschien niet uitgevonden in Nederland, maar wat fantastisch om vast te stellen dat het netwerk van openbare bibliotheken heel erg goed toegerust is voor het leveren van publicaties. Als we die dienst nu ook nog aan een fraaie landelijke titeldatabase kunnen koppelen, zijn we spekkoper. Toch?

Groet, Johan

PS Nog even wat verduidelijking over het e-Depot. Hierin worden e-publicaties bewaard die in Nederland zijn uitgegeven. Het e-Depot is in de eerste plaats de digitale pendant van het Depot voor Nederlandse Publicaties, dat sinds 1974 wordt opgebouwd door de KB. Daarnaast zijn archiveringscontracten afgesloten met internationale wetenschappelijke uitgevers, omdat ook hun informatie niet verloren mag gaan voor toekomstige generaties. Het archiveren van publicaties - volgend jaar starten we trouwens met de archivering van Nederlandse websites - lijkt een wezensvreemde activiteit voor een bibliotheek, maar is een kerntaak voor een nationale bibliotheek.
Gelukkig is het e-Depot geen dark archive. De informatie in het e-Depot is dus zeker ook toegankelijk voor huidige generaties. Daarover maakt de KB expliciete afspraken met de uitgevers. Eenvoudige toegang tot digitale informatie wordt bemoeilijkt door beperkingen in het auteursrecht. Niettemin gaat de KB de komende jaren druk aan de slag met het digitaliseren van (oudere) Nederlandse kranten en boeken, die we uiteraard ook eenvoudig beschikbaar willen stellen.
Alle digitale publicaties worden beschreven in het GGC, waardoor ze zichtbaar worden in de NCC en WorldCat. Hierdoor zijn ze in principe eenvoudig beschikbaar voor Nederlandse burgers, via NCC/IBL.
Indien rechthebbenden dat toestaan, kunnen publicaties direct full-text uit het e-Depot worden opgevraagd, wat bijvoorbeeld het geval met de publicaties die de KB krijgt van de Nederlandse universitaire repositories.

[Josje Calff]

In de drukte om het Rapport van de Adviescommissie Bibliotheekinnovatie nu dan toch echt af te ronden, sloeg ik de FOBID-studiedag 2008 over. Dat bleek een vergissing, want daar werd door Fons Bouthoorn van NBD-Biblion aangekondigd dat dit bedrijf "de" Nederlandse catalogus gaat maken. Gaat dat bieden wat we allemaal willen? Aansluiting op de landelijke en wereldwijde informatie infrastructuur (=> WorldCat)? Vrij beschikbaar? Is het geld dat de commissie daarvoor wil reserveren eigenlijk helemaal niet nodig, omdat zo'n catalogus er in feite al is?