Naar een nieuwe Vereniging van Openbare Bibliotheken

[Wim Keizer]

Op donderdag 13 december komen de leden van de VOB weer bijeen in de Grote Hal van het Vergadervolk te Utrecht. Wat gaan zij daar bespreken?
Wat gaan zij daar in de toekomst doen?

Het antwoord is de uitkomst van de thans lopende strategiediscussie. Voorgebakken digitale formats van hogerhand invullen of samenwerking en netwerkvorming van onderaf vormgeven: vrijwillig een beetje eigen identiteit inleveren voor het belang van het collectief?

Het VOB-bestuur heeft vier inhoudelijke onderwerpen vastgesteld. Drie van de vier onderwerpen, te weten Digitalisering, HRM-beleid en Marketing zijn logisch. Daar kan niemand het belang van ontkennen. Iets minder logisch zijn “etalages” en “cultureel ondernemen”. Het is niet helemaal duidelijk waarom “etalages” zo prominent in de top-4 moeten staan, behalve als gevolg van lobby voor deelbelangen. En “cultureel ondernemen” is weer zo breed dat je er alle kanten mee uit kunt. Een onderwerp dat ik een veel hogere prioriteit zou willen geven is gezamenlijke presentatie in naamgeving en logo, zowel fysiek als op internet: de bibliotheek moet bij zoekacties bovenaan uitkomen.

Het vijfde onderwerp is de structuur van het stelsel en de rol van de VOB daarin. Daar heb ik tot nu toe geen VOB-notities of -brie-ven over gezien. Hoopt het VOB-bureau dat dit vraagstuk zich vanzelf oplost door er gewoon over te zwijgen en ondertussen min of meer vanzelfsprekend de rol van het Procesbureau over te nemen? Het blijft ook erg stil rondom het voorgenomen samengaan van VOB en WOB. De WOB is een zuivere ledenvereniging, de VOB zit in een spagaat tussen leden en OCW. Oorzaak van de stilte?

Sprekend over een nieuwe VOB zal duidelijk moeten worden:
- welke doelen en taken die nieuwe VOB heeft;
- wie er leden zijn van de nieuwe VOB;
- wie er zorg draagt voor de financiering van welke taken van de nieuwe VOB;
- hoe de nieuwe VOB gepositioneerd wordt t.o.v. de andere spelers in de bibliotheekbranche.
In mijn VOB-special van vorig jaar oktober ben ik op al deze vier punten ingegaan en concludeerde ik dat allereerst belangrijk is tot een door de BB’en gedragen visie te komen omtrent de mate van decentralisatie of centralisatie van het bibliotheekwerk, langs lijnen van taakgebieden die al dan niet een collectieve aanpak vereisen.

Misschien is het aardig, gegeven de decentralisatie van het openbare bibliotheekwerk, eens naar de VNG te kijken.
Is de VNG een verlengstuk, een uitvoeringsapparaat van de departementen? Duidelijk niet. De VNG heeft een visie ontvouwd waarbij de gemeenten niet “een lagere overheid” zijn, maar de eerste overheid.
En in de bibliotheekbranche is de BB de hoeksteen van het stelsel. Daar past geen Vereniging van BB’en bij die primair uitvoeringsorgaan is voor OCW.

Onderkent de VNG de noodzaak van gezamenlijke strategie, slagkracht en schaalgrootte van gemeenten en vervult zij daarin een regiefunctie? Duidelijk wel. Dan kan ook de VOB zo’n regiefunctie vervullen. Je kunt een regiefunctie echter alleen maar goed vervullen als de regisseur de regie gegund wordt. Dat is een kwestie van gezag verwerven en houden.

De VOB zou meer gezag kunnen verwerven door zich vanuit een duidelijke visie te focussen op kerntaken die duidelijk niet decentraal kunnen worden aangepakt, de ledenvergadering klip en klaar te beschouwen en te behandelen als het hoogste besluitvormende orgaan (dus niet over de hoofden van de leden heen ongevraagd direct of indirect provincies beïnvloeden), met een klein, hoogwaardig bureau bij de uitvoering van vastgestelde plannen niet te aarzelen te decentraliseren naar de provinciale netwerken (die zonder PSO’s niet functioneren) en niet krampachtig te doen als nieuwe producten en diensten niet allemaal op alle punten (meteen) succesvol blijken te zijn. De wijze waarop er gereageerd wordt op zelfs maar voorzichtige kanttekeningen en vragen bij bijvoorbeeld Schoolbieb en Zoek&boek (Is de - toekomstige - exploitatie duidelijk? Is er voldoende marktonderzoek gedaan?) lijkt symptomatisch voor de wijze waarop kritiek verwerkt wordt. Zie ook de discussie over Zoek&boek op deze website. Jammer en onnodig: trial and error is geen schande; alleen wie helemaal niks doet, begaat geen fouten (waar je van kunt leren).

Een belangrijk aspect van de te kiezen bibliotheekstrategie dat ik al eerder noemde is de kloof tussen arm en rijk. Inmiddels is gebleken dat de 30-min-gemeenten niet verplicht zijn de hen via het Gemeentefonds toegekende € 1,14 per inwoner in te zetten voor het openbare bibliotheekwerk. Het is duidelijk dat de overheveling van de gelden van de Ondersteuningsregeling Basisbibliotheken naar het Gemeentefonds ongelukkig verlopen is. Vooral de armere bibliotheken in gemeenten met veel grondgebied en kleine kernen kunnen daar de dupe van zijn. Kiezen voor een brede solidariteit tussen arm en rijk in netwerkverband of inzetten op koplopers: een belangrijke strategische keuze.

Wim Keizer

(verscheen als commentaar in de Nieuwsbrief Nieuw Bibliotheekwerk van november)

[Friso Visser]

beste Wim,

zonder iets af te willen doen aan je beschouwingen wil ik een paar kanttekeningen plaatsen die eerder met vorm dan met inhoud te maken hebben:

Dit forum is meer gebaat bij korte berichten die zich tot een bepaald onderwerp beperken. Jouw bericht bevat meerdere, vaak suggestieve uitspraken. En dan loop je het risico dat er geen of slechts een zeer beperkte reactie komt.
Dit kanaal is eerder een discussieplatform dan een nieuwsbrief. Het biedt ruimte voor persoonlijke reacties die niet per see het standpunt van de werkgever vertegenwoordigen. Het komt dan ook vaak voor dat men expliciet om een reactie vraagt. Jouw stuk bevat impliciet een uitnodiging tot reactie maar ik zou denken dat de kans op reacties groter is als je.... enfin je bergijpt het wel. Je laatste alinea geeft bijvoorbeeld een aardig aanknopingspunt: gaan we voor uitsluitend hoogwaardig, wellicht elitair bibliotheekwerk of gaan we voor solidariteit.
Dit alles is misschien een topic op zich en dus is het niet verstandig van mij om deze reactie hier te plaatsen. Op de inhoud een aparte reactie.

[Wim Keizer]

Beste Friso,
Ik heb er zelf een aantal keren voor gepleit dit forum een echt discussieplatform te laten zijn en liever geen vergaarbak voor allerlei oproepen en mededelingen. Maar ik vind ook dat het iedereen vrij moet staan deze plek te gebruiken naar eigen inzicht.

Inderdaad bevat m'n stuk meerdere onderwerpen.

Het staat iedereen natuurlijk vrij op één, twee, meerdere of alle onderwerpen te reageren, of je uitspraken nu suggestief vind of niet. Juist als je ze suggestief vind, is dat toch een mooie aanleiding tot reactie. Ik vind ze zelf n.l. helemaal niet suggestief, maar realistisch.
Groet!

Wim Keizer

[Friso Visser]

Franchise!?

"Een onderwerp dat ik een veel hogere prioriteit zou willen geven is gezamenlijke presentatie in naamgeving en logo, zowel fysiek als op internet: de bibliotheek moet bij zoekacties bovenaan uitkomen." Zo schrijf je, Wim.

Opvallend is dat een aantal, grotere bibliotheken vooral zelf op pad is. Kijk naar de websites van Rotterdam, OBA, Den Haag etc. Men gebruikt wel wat gezamenlijk ontwikkeld is maar giet er de eigen huisstijlsaus overheen. Het concept zou, daarop inspelend, eerder moeten zijn dat een eenheid in producten en diensten wordt gerealiseerd (riep daar iemand iets over harmonisatie van tarieven?) en dat de basisgrondstof + halffabrikaat gezamenlijk, landelijk, wordt gedolven en vervaardigd.
Vindbaarheid vergroten? Natuurlijk, alles aan doen! Dan helpt het zeker als er heel veel verschillende websites dezelfde grondstoffen benutten en naar elkaar verwijzen. Hoe meer hoe beter: des te vindbaarder zijn we, des te hoger de 'ranking'.
Kortom: ik stel voor dat we de Franchise gedachte wat betreft de webpresentie omzetten in een Kloon-gedachte!

[Enno Meijers]

Beste Friso,

Ik begrijp niet zo goed wat je met die "Kloon-gedachte" precies bedoelt. Het roept bij mij het beeld van een eenheidsworst op, meer van hetzelfde. Als ik de rest van je reactie goed begrijp bedoel je dat echter juist niet. Ik ben het er mee eens dat we ons moeten concentreren op het ontwikkelen van basisdiensten die van hoge kwaliteit zijn. Daarvoor moeten we zoveel mogelijk de krachten bundelen, tegelijkertijd moeten die basisdiensten dusdanig ingericht zijn dat ze eenvoudig toe te passen zijn in de lokale en regionale bibliotheekomgevingen. Een doordacht informatiearchitectuur concept is hiervoor één van de randvoorwaarden (maar dat is natuurlijk voor jou geen nieuws). Wat mij betreft zou daar inderdaad ook gewoon eenduidige afspraken over tarieven en voorwaarden bij kunnen horen.

De lokale bibliotheekomgevingen mogen of misschien zelfs moeten wat mij betreft zo divers mogelijk zijn. Zoveel mogelijk afgestemd op de ambities en cultuur van de inviduele bibliotheken. Laten we zeker geen energie verspillen aan het elkaar opleggen van afspraken over naamgeving, logo's etc. We kunnen ons beter concentreren op de invulling van de rol van de bibliotheken in de huidige samenleving. Daarbij zouden we wel snel een beeld moeten krijgen van welke zaken we centraal willen organiseren omdat ze voor elke bibliotheek meerwaarde kunnen hebben en welke zaken we beter lokaal in kunnen vullen. Dat is een bekende discussie maar volgens mij nog steeds zonder duidelijk resultaat.

[francien]

@Wim. Beste Wim, zou je nieuwsbrief niet beter naar onderwerp opgeknipt op de forumsite van de VOB geplaatst kunnen worden? Dat lijkt mij bij uitstek de plek voor dit onderwerp. Zie http://bibliotheken.messageboard.nl/

@Friso. Met Enno ben ik van mening dat de lokale herkenbaarheid van het grootste belang is.
"Basisgrondstof + halffabrikaat gezamenlijk, landelijk, wordt gedolven en vervaardigd." Prima, maar je moet het wel kunnen neerzetten als service van "mijn" bibliotheek. Een keurslijf of consensus over de presentatie zal niet tot de beste modellen leiden. Wel samenwerken in de backoffice.
"Mijn" bibliotheek moet herkenbaar zijn voor mij. Of dat nu in fysiek of digitale vorm is. En laten we mekaar geen mietje noemen. Met zoveel ideeen en initiatieven moet gewoon iedereen zijn stinkende best om de beste bibliotheek voor de lokale gemeenschap te laten zijn. Wassenaar en de Haagse Schilderswijk zijn niet gelijk.

[Friso Visser]

excuus voor onduidelijkheid. bedoel te zeggen dat de basis gekloond wordt en dat er vervolgens een heel eigen smoel op wordt geplakt met invulling en toevoeging lokale diensten.

strekking van mijn opmerking wt betreft vorm: francien slaat de spijker op de kop!

[Natalie]

Goh het gaat goed met dat messageboard van de VOB...

[Rob Blei]

Beste Wim,

Een ander aspect, dat ik waarschijnlijk gewoon niet goed begrijp: "de bibliotheek moet bij zoekacties bovenaan uitkomen". Dat is nu toch al geen enkel probleem. Als ik zoek naar 'bibliotheek Delfzijl' of 'bibliotheek Hulst', dan is mijn eerste Google resultaat de bibliotheek. Dat zal voor de meeste andere ook gelden.
Of bedoel je dat zoeken op 'Arthur Japin, De Overgave', als een van de eerste resultaten een bibliotheekcatalogus moet opleveren ? Dan ben je er niet met gezamenlijke presentatie in naamgeving en logo, dan zal er toch ook behoorlijk stevig gesleuteld moeten worden aan catalogussystemen.
Is dat niet veel eerder een opdracht aan de leveranciers van bibliotheeksystemen, dan aan de VOB ?

Rob

[Edwin Mijnsbergen]

Zoekmachine-optimalisatie is ook een taak van bibliotheken zelf, en van de VOB vind ik.
Als je rechtstreeks zoekt op een bibliotheeknaam kom je er wel, maar dat doen alleen de mensen die gericht op zoek gaan. Je moet in beeld komen als je zoekt naar informatie over boeken, verhalen, titels, evenementen, cultuur, informatievaardigheid, betrouwbare bronnen, databanken, krantenarchieven, enz, enz.

Daar ligt nog heel veel werk, zowel voor de beheerders en bouwers van catalogi en websites, als voor bibliotheekmedewerkers in algemene zin.

Met blogsoftware kun je overigens hele goede zaken doen wat dat betreft. Vanuit het bloggen ben ik intensief bezig met de werking van Google, trefwoorden, verwijzingen, enz. Niet alleen op het blog zelf, maar ook weer via andere sites, indexen, widgets, enz. Je merkt goed dat dat zijn vruchten afwerpt. Nu is de content die ik produceer vaak niet zo relevant maar je kunt dat natuurlijk ook veel gerichter invullen. Dat is een van de redenen waarom ik geloof in de tools waarover ik zo vaak schrijf: het zijn prachtige en meestal gratis instrumenten waarmee je kunt werken aan je zichtbaarheid.
Wellicht ten overvloede, maar ik zou graag toch nog eens willen verwijzen naar de bevindingen in mijn notitie over de meerwaarde van blogs.

En nog wat betreft het forum. Ik ben persoonlijk blij met alle bijdragen. De lange van Wim wisselen weer mooi de kortere oproepen van anderen af.
Ik kan niet genoeg benadrukken dat er wat mij betreft niet al te veel regels en richtlijnen zijn. Dat schrikt teveel af. Er zijn ongetwijfeld veel leden die geen tijd hebben voor langere posts en discussie en misschien zijn er wel net zoveel mensen die juist op zoek zijn naar een beetje verdieping.

Het is toch mooi als iedereen daar zelf een keuze in kan maken? Zolang het overzicht op de hoofdpagina maar intact blijft zie ik weinig problemen in deze in ieder geval.

Groet,

Edwin

[Friso Visser]

Edwin,

waar wat je zegt over lengte van posts/forum maar mijn 'bezwaar' is dat het sosm lastig reageren is. De discussie hierboven komt uit bij zoekmachine optimalisatie. Het artikel opknippen maakt het makkelijker om een topic te bekommentarieren.

gr F

[francien]

Friso, dat steun ik graag! Vandaar ook mijn suggestie aan Wim om het per onderwerp te behandelen. Zo gaat de discussie alle kanten op. Dat leidt niet vaak tot heldere inzichten behalve dan de vraag "welk probleem tracht men op te lossen?".
Ik meen dat Wim startte met de strategische discussie en vandaar de structuur van de VOB ter sprake bracht als vijfde onderwerp voor die strategische discussie. Hij eindigt met solidariteit in bekostiging van bibliotheken. Dat zijn wel hele diverse onderwerpen. Een gezamenlijke focus is een belangrijke component van de gehele strategie discussie.

[Edwin Mijnsbergen]

@ Friso en Francien:

Daar hebben jullie helemaal gelijk in, moet ik toegeven. Dat maakt een en ander ook makkelijker terugvindbaar, met de juiste tags. Langere zaken dus misschien in een blogpost, en deelonderwerpen als discussie in het forum.

Fair enough!

Soms wil je iets te graag 'geen regels' he :-)

Bedankt voor de feedback